Fluid situation of global economy: Re-globalization or fragmentation?

Opinion, Khmer Times, 13 April 2023 (Link)

The IMF estimated that global growth will be slowing to below 3 percent in 2023, and even if 2024 might have a better outlook, global growth will remain well below its historic average of 3.8 percent. The World Bank drew even a gloomier picture. It suggested a possible “lost-decade” as economic growth is nearing the “speed limit”. It predicted that global GDP growth could shrink to 2.2 percent annually between now and 2030, a decline of a third from the 3.5 percent average rate from 2000 to 2010.

To curb inflation, many countries keep raising policy interest rates. In February, the US Federal Reserve raised its rate to 4.5–4.75 percent, the European Central Bank to 2.5–3.0 percent, the Bank of England to 4.0 percent, and the Reserve Bank of India to 6.5 percent. In Brazil, the rate goes as high as 13.75 percent, which is one of the highest in the world.

The banking crisis in the US and Switzerland will worsen the stagflation and possibly tip the US and Europe into recession.

Amid this situation, countries are weighting in political and economic policy options and are trying to figure out whether the world is moving towards “re-globalization” or “fragmentation/decoupling”.

“Re-globalization”  is defined as reforming globalization to make it work better, expanding its pool of beneficiaries and better managing its challenges.

On the other hand, “fragmentation/decoupling” is suggesting that countries should decouple from globalization. In explicit cases, some countries are vying for strategic competition or even confrontation through trade wars, technology wars, and tit-for-tat sanctions. The linkages and inter-dependence have been reduced or even cut off.

The direct implication from fragmentation would be what the United Nations Secretary General Antonio Guterres calls the “Great Fracture” in which the world will have “two different sets of trade rules, two dominant currencies, two internets and two conflicting strategies on artificial intelligence.” The costs would be tremendous. World GDP would shrink by 1.5 percent; prices would rise virtually across the board; and the delivery of global public goods would be severely diminished.

Fragmentation seems to be an unstoppable trend. Some countries are restructuring their supply chains towards more regional or more friendly partners. This is what we call “nearshoring” or “friendshoring” .

Energy trade is a good case in point. When Russian coal exports to Europe were reduced, they were balanced by increases from Colombia and South Africa. Exports from South Africa to Europe experienced an almost six-fold increase, while exports from the U.S. have remained broadly stable in 2022 with some were redirected to Europe. Russian exports, which increased overall, have been redirected to China and India, following the EU ban of Russian coal in the third quarter of 2022.

Trade war between the US and China is another example. It’s now five years since then US President Donald Trump imposed tariffs on $60 billion of Chinese goods accusing China of “unfair trade practices”. In December, the Biden administration rejected two WTO rulings that went in China’s favour about the tariffs, arguing that the WTO had no right to rule on issues of national security.

The US is pursuing an “endgame”  with China. Concerns about China’s role in global supply chains and in cross-border commerce and investment is predominant driver of most of U.S. trade policy. The Global Arrangement on Sustainable Steel and Aluminum (GASSA)’s goal of raising market barriers for steel and aluminum is first and foremost a response to China’s steel and aluminum industries.

Likewise, the Indo-Pacific Economic Framework (IPEF) seeks to deepen US economic engagement in the Indo-Pacific as a counterweight to regional economic integration with China, which is being pursued under a number of bilateral and multilateral trade agreements, most notably the Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP).

In warning against geo-economic “fragmentation/decoupling”, the World Trade Organization has suggested that the share of global trade between countries in the two different blocs would fall from 46.0 percent without decoupling to 25.0 per cent with decoupling, a reduction of 21.0 percentage points. On decoupling, the stakes are highest for low-income countries, because they stand to benefit most from the positive spill-overs generated by international trade.

When the US and EU are leading on high stake “fragmentation/decoupling”, Asia is providing real example on how a more deepened economic integration or in this case “re-globalization”, can provide better option for regional growth.

Asia is relatively seen as a bright spot in the bleak global economic landscape. As a major engine of the world economy, Asian economies are accelerating the pace in overall economic recovery in 2023.

According to the annual report of the Boao Forum for Asia, it is estimated that the weighted real GDP growth rate of Asia in 2023 would be 4.5 percent, an increase from 4.2 percent in 2022, making it a standout performer in view of the global economic slowdown.

Deepened financial integration in Asia has made regional economies more resilient against negative impacts from international capital flows. The main source of FDI for Asia remains within the region.

More countries are trying to promote local currency settlement to minimize risks from “fragmentation/decoupling”. As of the end of 2022, there were 26 local currency swap agreements within duration signed by Asian economies.

According to the Asian Development Bank (ADB), growth in developing Asia is forecast at 4.8  percent this year and in 2024, up from 4.2 percent last year. The People’s Republic of China’s (PRC) recovery and healthy domestic demand in India will be the region’s main growth supports this year and next.

Inflation is forecast to moderate this year and next, from 4.4 percent in 2022 to 4.2 percent in 2023 and 3.3 percent in 2024, gradually moving closer to pre-pandemic averages.

The banking turmoil had a limited impact on the banking sector in developing Asia.

Growth in Southeast Asia is normalizing after a sharp rebound last year. The subregion is expected to grow by 4.7 percent in 2023, down from 5.6 percent last year.

For Cambodia, ADB forecasted that its GDP would grow at 5.5 percent and 6.0 percent in 2023 and 2024 respectively. Cambodia has the third highest growth in Southeast Asia after Vietnam (6.5 percent, 6.8 percent), and the Philippines (6.0 percent, 6.2 npercent). Cambodia’s inflation will be 3.0 percent and 4.0 percent in 2023 and 2024—the third lowest in the region after Brunei (2.0 percent, 1.6 percent) and Thailand (2.9 percent, 2.3 percent).

Indeed, the global economy remains in fluid situation, and while there are countries who seek rearrangement based on geopolitical fault lines, there are also countries who are pursuing rearrangement for the mere sake of survival, especially small states and developing economies.

For ASEAN member states (AMS), although they don’t explicitly mention so but “re-globalization” seems to be the preferred choice, if not the only option. Countries do not want to be caught up in choosing one at the expense of another, Pax Sinica or Pax Americana.

They want to link with both according to circumstances, sectors and industries as long as situation allows to secure larger market access, to remain competitive, visible and connected with global supply chain. It is worth to note that seven AMS, except Cambodia, Laos and Myanmar, are members to both the RCEP and IPEF. In a similar vein, the four ASEAN dialogue partners, namely Japan, Australia, New Zealand, the Republic of Korea, who are members of IPEF also do not dismember themselves from RCEP.

To cushion external pressure, AMS may endeavor to promote intra-regional trade while pushing for enhanced connectivity. Digital economy also presents a policy option for ASEAN to weather rising economic tension. ASEAN has a rapid increase in digital consumers. The region’s digital economy is projected to exceed $300 billion by 2025 and $1 trillion by 2030.

Such policy options point towards “re-globalization” rather than “fragmentation”, and thus far there is no specific move from AMS that would suggest an outright “fragmentation” because integration constitutes ASEAN’s strategic goal since its inception.

Acknowledging that shifts are taking place, Singaporean finance minister Lawrence Wong put it rightly that “we are a small country, we have to take the world as it is, and not what we would like it to be…The game plan is really just to get back to basics, be very clear what our interests are, and advance those interests in a credible and principled manner consistently.”

Life-threatening reforms conducted by Prime Minister Hun Sen

Opinion, Khmer Times, 24 March 2023 (Link)

In an unprepared speech at the launching event of the Public Financial Management Reform Program Phase 4 on 20 March 2023, Prime Minister Hun Sen recalled the reforms that he undertook in the 1980s, which were nothing less than life-threatening.

By this, he meant to say that it was not only about the threat to his political life but also his own physical existence.

He recalled how his life was so fragile and vulnerable when he stood out to propose daring reforms during the extremely volatile and dangerous situation. Nonetheless, he was still inclined to initiating reform for his sheer belief—and later became his governance mantra—that “ke tumrong keu ros, min ke tumrong keu slab”, meaning “to reform is to survive; without reform means death”.

He explained that there were three life-threatening reforms he undertook during the 1980s.

Firstly, the internal political reform. He was the early figure to push for negotiation and peaceful dialogue to put an end to Cambodian conflict. Unfortunately, Cambodian leadership back then was full of “neak tor suu” or “struggle fighters”, and no one was ready for the concept of negotiation. Everyone only talked about fighting to win.

The most troublesome factor was that in his premiership his own defence minister and foreign minister were not supportive of the talk. Therefore, he needed to change these two ministers to push forward his peace talk initiative.

Of course, the reform was undertaken when internal understanding and consensus were not fully on board, and such situation was extremely dangerous for the country and government that were just emerging from war.

He also thanked the French government for providing platform and hosting the negotiation between the then Prince Norodom Sihanouk and himself at Fère-en-Tardenois, a village northeast of Paris, in December 1987.

The historical event was remembered as the early impetus for the culmination into what we all know as the Paris Peace Agreements in 1991.

Secondly, on economic reform. The immediate task for the government that was just emerging from the genocidal Pol Pot regime was to save the lives of the people.

He recalled that in those times, 20 families only had two cows as their means of agricultural production. Now people are complaining about traffic jams for having too many cars on the street.

In the 1980s, no one had a clue of what privatization mean but Prime Minister Hun Sen was instrumental in introducing land privatization reform, and later market economic concepts.

This daring move was made when Vietnam was still conducting cooperative economics. He recalled that in those times there were no less than 100,000 Vietnamese troops in Cambodia.

While he was constantly being accused as Vietnamese puppet, he needed to make justice to Vietnam on the fact that Vietnam was in Cambodia to oust Pol Pot’s butchers, and that it did not interfere in the domestic undertaking of Cambodian government.

As the prime minister, he had all the freedom to conduct political reform as mentioned above, as well as economic reform. Cambodia’s self-determination was fully respected by Vietnam as compared to the current situation in which he is being threatened and intimidated each time he makes important decision.

Thirdly, on possible sanction from the Soviet Union. Only the Soviet Union and socialist countries supported the lifeline of Cambodian people, who were the remaining survivors from Pol Pot’s devastating genocide.

His government undertook reforms well before Soviet’s Perestroika and Glasnost. Soviet Union could easily cut off the lifeline support to Cambodia considering Prime Minister Hun Sen’s unconventional reforms.

But the Soviet Union did not do so. Soviet’s tolerance did pave the way for this daring political and economic reforms. And Prime Minister Hun Sen was in gratitude for the Soviet Union’s big heart even until today.

All in all, he was trying to encourage the next generations not to fear  reforms because the reforms we are doing today, nothing is life-threatening like the reforms he undertook in the 1980s. He was trying to institute the important governance mantra to the next generation public servants, which is “to reform is to survive; without reform means death”.

ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋជាក់ស្តែង មិនស្រួលដូចទ្រឹស្តីនោះទេ

ការការពារសេចក្តីសុខរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាង១០លាននាក់ មិនងាយដូចការនិយាយតែលើបបូរមាត់នោះទេ។ យើង​ម្នាក់ៗអាចនិយាយដោយស្រួល​នូវឧត្តមគតិ ឬទស្សនៈឧត្តុង្គឧត្តមផ្សេងៗ ដែលយើង​រៀនតាម​សៀវភៅ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋជាក់ស្តែង វាមិនងាយស្រួលនោះឡើយ។ សួរថា តើ​យើង​ធ្លាប់គ្រប់គ្រងស្ថាប័នមនុស្ស១០នាក់ ២០នាក់ ១០០នាក់ដែរឬទេ? តើវាពិបាកយ៉ាងម៉េចដែរ? នរណាៗក៏ដឹងពីបញ្ហាដែរ ប៉ុន្តែ មិនមែនប្រាកដថាមានដំណោះស្រាយនោះទេ ហើយ​រឹតតែពិបាករកប្រតិបត្តិករជាក់ស្តែង ព្រោះសម្បូរតែអ្នកលើកទ្រឹស្តីប៉ុណ្ណោះ។

លោក ហេនរី ឃីសស៊ីនជើ (Henry Kissinger) ជាអ្នកទទួល​ពានរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព ប៉ុន្តែ គ្រប់គ្នា​ស្គាល់គាត់ថា ជាអ្នក​នៅពីក្រោយការទំលាក់គ្រាប់បែកជាង២លានតោននៅកម្ពុជា។ លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា (Barrack Obama) គឺជាអ្នកមានវោហារសាស្ត្រពេញដោយឧត្តម​គតិយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយ​ទទួលបាន​ណូបែលសន្តិភាពដែរ ប៉ុន្តែ យើង​មិនបាន​ឃើញ​គាត់កសាងសន្តិភាពអ្វីនោះឡើយ​ នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់។

ពិតណាស់ថា យើង​ត្រូវ​យក​​ទ្រឹស្តីសៀវភៅមកធ្វើ​ជា​ជំនួយនៃការ​ពិចារណាថ្លឹងថ្លែង​ ប៉ុន្តែ ទន្ទឹម​នឹងនេះ យើង​ក៏ត្រូវ​ព្យាយាមប្រៀបធៀបខ្លួន និងដាក់ខ្លួន​នៅក្នុងស្ថានភាពគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងផង។

កម្ពុជា​ធ្វើការ​សម្រេចចិត្ត​សំខាន់​ ២​ទាក់ទង​នឹង​រឿងក្តី​លោក ​កឹម សុខា​

​វិភាគសង្គម, ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍, ថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ (តំណភ្ជាប់) 

កម្ពុជា​បានធ្វើការ​សម្រេចចិត្ត​សំខាន់​ ២​ លើ​មាគ៌ា​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ទាក់ទង​នឹង​ការផ្តន្ទាទោស​លោក ​កឹម សុខា ដាក់ពន្ធនាគារ​រយៈ​ពេល​ ២៧​ ឆ្នាំ ដោយ​ឃុំខ្លួន​ក្នុងផ្ទះ ពីបទ​ក្បត់ជាតិ និង​សមគំនិត​ជាមួយ​បរទេស​។​

​ទី​១​ កម្ពុជា​បានបញ្ជាក់​យ៉ាងច្បាស់​ថា ប្រជាជាតិ​នេះ​បាន​ជ្រើស​​រើសយក​ការកសាង​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ដោយ​សន្តិវិធី​ជា​ជម្រើស​របស់ខ្លួន​នៅក្នុង​កិច្ចខិតខំ​ប្រឹង​​ប្រែង​ប្រកបដោយ​សង្គតិភាព​ ដើម្បី​កសាង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី​ពហុបក្ស​ដូចដែល​មានចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​របស់​ខ្លួន​។​

​សម្រាប់​មជ្ឈដ្ឋាន​ខ្លះ​គេ​អាច​ពិចារណា​ថា ការកាត់ទោស​នេះ ​គឺជា​ការបញ្ចប់​នៃ​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិ​ប​តេ​យ្យ​នៅ​កម្ពុជា​។ ប៉ុន្តែ បើ​ក្រឡេកមើល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ការកសាង​ជាតិ​របស់​កម្ពុជា​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ គឺ​គ្រាន់តែ​ជា​ចំណុច​មួយ​នៃ​ពេល​​វេលា ដែល​កម្ពុជា​បាន​គូសបញ្ជាក់​ពី​សិទ្ធិ​ស្វ័យ​សម្រេច និង​ការប្តេជ្ញា​ចិត្ត​របស់ខ្លួន អំពី​ជម្រើស​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ដែល​ខ្លួន​ចង់​កសាង​នៅ​កម្ពុជា​។

ប្រាកដ​ណាស់​កម្ពុជា​មិន​ជ្រើស​យក​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ដែល​រំជើបរំជួល​ប្រថុចប្រថំ​ភ្លាមៗ ហិង្សា និង​លទ្ធិ​ប្រជា​​ធិបតេយ្យ​បែប​អាត្មានិយម​ដែល​សេរីភាព​បុគ្គល​ត្រូវបាន​គោរព​​បូជា និង​លើកតម្កើង​ខ្ពស់​ហួស​​ហេតុ​លើសពី​សន្តិភាព ស្ថិរភាព​ និង​ភាព​សុខដុម​ក្នុងសង្គម​នោះឡើយ​។ នេះ​ គឺជា​បរិបទ​ចម្លែក​ខ្លាំងណាស់​នៅពេលដែល​សិទ្ធិ​បុគ្គល​ក្នុងការ​កាន់កាប់​កាំភ្លើង បែរ​ជាមាន​សារៈសំខាន់​ជាង​ការការពារ​អាយុជីវិត របស់​កុមារ​ទៅទៀត​នោះ​។ បរិបទ​បែបនេះ​ គឺ​ពិបាករ​កយល់​មិនបាន នៅពេលដែល​សេរីភាព​បុគ្គល និង​លទ្ធិ​ប្រជា​​ធិបតេយ្យ​ត្រូវបាន​គេ​ផ្តល់​អាទិ​​ភាព​ខ្ពស់​ហួស​សន្តិភាព​ដោយ​មិន​គិតគូរ​សូម្បី​ដល់​សិទ្ធិ​រស់រានមានជីវិត​របស់​ប្រជាជន​។​

​តើ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មានន័យ​អ្វី​ទៅ​សម្រាប់​ប្រទេស​ដែល​ធ្លាក់​ក្នុង​សង្គ្រាម​ដែល​គ្មាន​ទីបញ្ចប់​? ជីវិត​របស់​ប្រជាជន​គឺជា​សិទ្ធិ​ដ៏​​ពិសិដ្ឋ​បំផុត​នៃ​សិទ្ធិមនុស្ស​។​

​ការប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ ការ​​បំផ្លិចបំផ្លាញ​រដ្ឋាភិបាល និង​សន្តិ​​សុខ​សាធារណៈ​ គឺ​សុទ្ធតែ​ទទួល​​បានការ​ឆ្លើយតប​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់​នៅ​គ្រប់​ប្រទេស​។ ជា​ឧទាហរណ៍​ក្នុង​ខែធ្នូ ឆ្នាំ ​២០២២​ ប្រទេស​​អាល្លឺម៉ង់ ​បាន​បង្ក្រាប​ផែន​ការធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដោយ​បើក​ការ​វាយឆ្មក់​ដ៏​ធំ​បំផុត​មិន​ធ្លាប់​មាននៅ​ទូទាំងប្រទេស​ផង ហើយ​ថែមទាំង​នៅក្នុង​ប្រទេស​អូទ្រីស និង​អ៊ី​តា​លី​ទៀត​។ អាល្លឺម៉ង់​បាន​ប្រើប្រាស់​មន្ត្រី​អនុវត្ត​ច្បាប់​ជាង ​៣ ​ពាន់​នាក់ ​ដើម្បី​ធ្វើ​ការងារ​នេះ ហើយ​បាន​ឆែកឆេរ​ជាង​ ១៥០ ​កន្លែង និង​បាន​ចាប់ខ្លួន​មនុស្ស ​២៥ ​នាក់​។​

​ក្នុង​ខែកក្កដា ឆ្នាំ​ ២០១៦​ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រ​​ហារ​ក្នុងពេល​តែ​ ១​ យប់ មនុស្ស​ជាច្រើន​ត្រូវបាន​សម្លាប់​នៅក្នុង​ប្រទេស​តួ​ក​គី និង​មាន​ជាង ​១ ៤០០ ​នាក់​បាន​រងរបួស​។ ទន្ទឹមនឹងនេះ​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចាប់ខ្លួន​មនុស្ស​ប្រមាណ​ ៦ ០០០ ​នាក់ រួមទាំង​មន្ត្រី​យោធា​ជាន់ខ្ពស់ និង​ចៅ​​ក្រម​ផងដែរ​។ បើ​ធៀប​នឹង​ករណី​ខាងលើ​ចំណាត់ការ​របស់​អាជ្ញាធ​រ​​កម្ពុជា​ក្នុងការ​ទប់ស្កាត់​បដិវត្ត​ន៍​​ពណ៌​ដែល​បានគ្រោង​ទុកជាមុន ហាក់​មាន​ភាពស្ងប់ស្ងាត់​ជាង​។ ​

ពោល គឺ​គ្មាន​អំពើហិង្សា គ្មាន​ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម និង​គ្មាន​ការបង្ហូរ​ឈាម​។ 

គ្រប់​ទិដ្ឋភាព​សិទ្ធិមនុស្ស​ត្រូវបាន​គេ​គោរព​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​។​

ជា​ឧទាហរណ៍​ សិទ្ធិ​របស់​ជន​ត្រូវ​​ចោទ​ត្រូវបាន​ធានា​យ៉ាង​ពេញ​​លេញ​រួមទាំង​សិទ្ធិ​ទទួលបាន​មេ​​ធា​វី ការអនុញ្ញាតឱ្យ​មានកា​រ​​សង្កេតការណ៍​ក្នុងការ​កាត់ក្តី និង​ការពិចារណា​លើ​ការថែទាំ​សុខ​​ភាព​។ នៅ​កម្ពុជា​អ្នកការទូត​បរ​​ទេស​ថែមទាំង​ត្រូវបាន​អនុញ្ញាតឱ្យ​ចូលរួម​សង្កេត​សវនាការ​ដែលមាន​សរុប​ចំនួន​ ៦៦​ លើក ចាប់ពី​ថ្ងៃទី​ ១៥ ខែមករា ឆ្នាំ ​២០២០ ​រហូតដល់​ថ្ងៃទី ​២១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ​២០២២​។​

​បើ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​វិញ នៅ​ខែ​មេសា ​ឆ្នាំ ​២០១៩ ​ក្រសួង​ការ​បរ​ទេស​ថៃ​បាន​តវ៉ា​ចំពោះ​ស្ថានទូត​បស្ចិមប្រទេស​ដោយ​ចោទប្រកាន់​ពួកគេ​ពីបទ​រំលោភច្បាប់​ការទូត នៅពេលដែល​ពួកគេ​បាន​ចូលរួម​ស្តាប់​សវនាការ​តុលាការ​ទាក់ទង​នឹង​អ្នកនយោបាយ​ថៃ​ ១ ​រូប ដែល​រង​បទ​ចោទ​ពី​ការបះបោរ​។​

​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ក្បត់ជាតិ ការឃុបឃិត​ជាមួយ​អំណាច​បរទេស ការបំផ្លិច​​បំផ្លាញ​រដ្ឋាភិបាល និង​សន្តិសុខ​​សាធារណៈ​ស្ថិត​ក្នុងចំណោម​ប្រភេទ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត​មួយ​។ ប្រទេស​កម្ពុជា ​បាន​អនុវត្ត​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់​នូវ​ច្បាប់​របស់ខ្លួន​ក្នុងការ​ការពារ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយ​នៅក្នុង​ដំណើរ​​ការ​ទាំងនេះ កម្ពុជា​បាន​អនុវត្ត​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​នូវ​កាតព្វកិច្ច និង​នីតិ​​វិធី​សិទ្ធិមនុស្ស​។ សកម្មភាព​ទាំង​​នេះ​បាន​ប្រាប់​បញ្ជាក់​យ៉ាងច្បាស់​ថា កម្ពុជា​បានជ្រើសរើស​យក​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ដែល​ផ្អែកលើ​គោលការណ៍​នីតិរដ្ឋ​។ គណ​បក្ស និង​តួអង្គ​នយោបាយ​ទាំងអស់​ត្រូវ​ក្រើនរំឭក​ខ្លួនឯង​ជានិច្ច អំពី​កាតព្វកិច្ច​ក្នុងការ​ការពារ​សន្តិភាព​ស្ថិរភាព និង​ភាពសុខដុមរមនា​នៅក្នុង​សង្គម នៅពេលដែល​ពួកគេ​ចង់​លើកស្ទួយ​លទ្ធិ​ប្រជា​​ធិបតេយ្យ​សេរី​ពហុបក្ស​ក្រោម​រដ្ឋ​​ធម្មនុញ្ញ​របស់​កម្ពុជា​។ នេះ​គឺជា​ជម្រើស​របស់​កម្ពុជា​។​

​ទី​២ កម្ពុជា​បានបញ្ជាក់​យ៉ាងច្បាស់​ថា កម្ពុជា​បដិសេធ​ដាច់ខាត​ចំពោះ​អន្តរាគមន៍ និង​ការ​ជ្រៀត​​ជ្រែក​ពី​បរទេស​ក្នុង​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​របស់​កម្ពុជា​។ ក្នុង​ឆ្នាំ ​១៩៩៤​ សិង្ហ​បុរី​បាន​កាត់ទោស Michael Fay ដែលជា​ក្មេង​ជំទង់​ជនជាតិ​​អាមេរិក​ឱ្យ​ជាប់គុក និង​វាយ​ដោយ​រំពាត់​ពីបទ​បំផ្លិចបំផ្លាញ និង​ចោរ​​កម្ម​។ ប្រធានាធិបតី​នៅពេលនោះ លោក Bill Clinton បានស្នើ​សុំឱ្យ​មានការ​លើក​លែង​ទោស​ធ្វើឱ្យ​សិង្ហ​បុរី​ពិបាក​សម្រេចចិត្ត​។​

«​ម្យ៉ាង​យើង​ត្រូវតែ​ឈរលើ​គោលការណ៍​នីតិរដ្ឋ​។ ...​ហើយ​ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រសិនបើ​យើង​បានផ្តល់​ការលើកលែងទោស​យើង​នឹងមិន​ធ្វើឱ្យ​ទំនាក់ទំនង​​របស់​យើង​ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អា​មេ​​រិ​ក​ប្រសើរឡើង​នោះទេ ពីព្រោះ​យើង​នឹងត្រូវ​បាន​គេ​មើលឃើញថា រដ្ឋ​រណប​របស់​អាមេរិក​»​ អតីត​​នាយករដ្ឋមន្ត្រី Goh Chok Tong បាន​និយាយ​បែបនេះ នៅពេលដែល​គាត់​រំឭក​ពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​បានធ្វើឱ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ប្រទេស​ទាំង ​២​ ស្ថិតក្នុង​ភាព​តាន​​តឹង​។

អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី Lee Kuan Yew បាន​និយាយ​ចំៗ​ថា «​សង្គម​អាមេរិក គឺជា​អ្នកមាន​បំផុត​និង​រីកចម្រើន​បំផុត​នៅក្នុង​ពិភព​​លោក ប៉ុន្តែ​ប្រទេស​នេះ​គ្មាន​សុវត្ថិ​​ភាព និង​សន្តិភាព​ទេ​។ ប្រសិន​​បើ​អ្នក​ចូលចិត្ត​បែបនេះ នោះ​គឺជា​រឿង​របស់​អ្នក ប៉ុន្តែ​នេះ​មិនមែនជា​មាគ៌ា​ដែល​យើង​ជ្រើស​យក​នោះទេ​។ ពួកគេ​តែងតែ​និយាយ​អំពី​សិទ្ធិមនុស្ស​។ ខ្ញុំ​គិតថា ​វា​គ្រាន់តែ​ជា​ពាក្យស្លោក​ដ៏​ងាយស្រួល​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​»​។ យោងតាម​លោក​ Goh Chok Tong ក្នុង​ឆ្នាំ​ ២០០២ ​លោក​ប្រធានាធិបតី Clinton បាន​និយាយ​ទៅកាន់​គាត់​ថា «​អ្នក​គួរតែ​វាយ​គាត់ (Michael Fay) ឱ្យបាន​ច្រើនជាង​នេះ​» ហើយ​បាន​បន្ថែមថា ឪពុក​របស់ ​Fay គួរ​​តែ​វាយ​ប្រដៅ​កូន​គាត់​តាំង​ពីមុន​យូរ​មកហើយ​។ នេះ​គឺជា​ការ​​សម្រេចចិត្ត​ដ៏​លំបាក​មួយ​សម្រាប់​សិង្ហ​បុរី​នៅពេលដែល​ប្រទេស​​មួយ​ត្រូវបដិសេធ​ការជ្រៀតជ្រែក​ពី​បរទេស​ក្នុងការ​ប្រតិបត្តិ​នីតិរដ្ឋ​​របស់ខ្លួន​។​

​ប៉ុន្តែ​ករណី​លោក ​កឹម សុខា​ គឺ​ពិបាក​ជាង​នេះ​ឆ្ងាយ​ណាស់​។ នេះ​មិនមែនជា​ករណី​ដែល​ក្មេង​អា​មេ​រិ​កមក​រញ៉េរញ៉ៃ​បំផ្លាញ​សួនច្បារ​សិង្ហ​បុរី​នោះទេ ប៉ុន្តែ​វា​ជា​ករណី​ដែល​អ្នកនយោបាយ​ខ្មែរ​បានមក​កកូរកកាយ​នយោបាយ​កម្ពុជា​ដោយមាន​ការគាំទ្រ​ពី​អំណាច​​បរទេស​។ លោក កឹម សុខា​ ជា​អ្នក​និយាយ​ខ្លួនឯង​ប្រកបដោយ​មោទនភាព​។ គាត់​បាន​រំឭក​ពី​សកម្មភាព​ទាំងឡាយ​របស់គាត់ ដើម្បី​ទទួលបាន​ទំនុកចិត្ត​ផ្នែក​នយោបាយ​បន្ថែមទៀត​ពី​អ្នកគាំទ្រ​របស់​គាត់ ប៉ុន្តែអ្វីដែល​គាត់​និយាយបាន​ក្លាយជា​ភ័ស្តុតាង​ដាក់បន្ទុក​ទៅលើ​រូបគាត់​ពីបទ​ក្បត់ជាតិ និង​ការឃុបឃិត​ជាមួយ​បរទេស​។​ គ្មាន​នរណាម្នាក់​បានធ្វើ​ទារុណ​​កម្ម​គាត់​ឱ្យ​សារភាព​ទេ ហើយក៏​គ្មាន​នរណាម្នាក់​បាន​បង្ខំ​គាត់​ឱ្យ​និយាយ​អំពី​ផែនការ​រយៈពេល​វែងរ​បស់​គាត់ ដើម្បី​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋាភិបាល​តាមរ​យៈ​បដិវត្តន៍​ពណ៌​ដោយមាន​ការគាំទ្រ​ពី​អំណាច​​បរទេស​នោះដែរ​។​

​ករណីនេះ ប្រៀបដូចជា​ករណី​ដែលមាន​អ្នកនយោបាយ​អាមេរិក​មាន​សញ្ជាតិ​រុស្ស៊ី​ម្នាក់ បាននិងកំពុង​ព្យាយាម​ឈរឈ្មោះ​ធ្វើជា​ប្រធានាធិបតី​នៅ​អាមេរិក​ដោយ​អះអាងថា គាត់​មាន​រូបមន្ត​ល្អ​ក្នុង​ការជួសជុល​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​អាមេរិក​។ តើ​អាមេរិក​នឹង​ដោះស្រាយ​ដោយ​របៀប​ណា​ចំពោះ​អ្នកនយោបាយ​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​បរទេស​បែបនេះ​នៅក្នុង​ប្រទេស​របស់ខ្លួន​? 

ការបដិសេធ​ការជ្រៀតជ្រែក​ពី​បរទេស​មិនមែនជា​រឿង​ងាយស្រួល​នោះទេ​សម្រាប់​រដ្ឋ​តូចៗ​។ ការគំរាមកំហែង ការ​​បង្ខិតបង្ខំ ការបំភិតបំភ័យ និង​ការ​ដាក់ទណ្ឌកម្ម​ឯកតោភាគី គឺជា​ផលវិបាក​ដែល​អាច​ព្យាករ​បាន​។​

​ប៉ុន្តែ​កម្ពុជា​នៅតែ​និយាយថា​ទេ ​ចំពោះ​ការជ្រៀតជ្រែក​ពី​បរទេស​ក្នុង​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​របស់ខ្លួន ហើយ​ជ្រើសរើស​ការអនុវត្ត​ច្បាប់​របស់ខ្លួន​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់​។ ប្រសិនបើ​ការ​​ដាក់ទណ្ឌកម្ម​ពី​បរទេស​កើតចេញពី​ការខិតខំ​រក្សាសុខ​សន្តិភាព​ក្នុងស្រុក ហើយ​ពានរង្វាន់​សិទ្ធិមនុស្ស​ត្រូវបាន​គេ​ផ្តល់ឱ្យ​ពី​បរទេស ដោយ​ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់​ដល់​សន្តិភាព និង​ស្ថិរភាព​ក្នុងស្រុក កម្ពុជា​នឹង​ជ្រើស​​រើសយក​សន្តិភាព​ក្នុងស្រុក និង​អធិបតេយ្យភាព​របស់ខ្លួន​។​

​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ជាន់ខ្ពស់​កម្ពុជា​បាន​ស្តាប់​ស៊ាំ​ត្រចៀក​ទៅហើយ​ពី​ការ​​ដាក់ទណ្ឌកម្ម​ពី​បស្ចិមប្រទេស​ដោយសារតែ​ពួកគាត់​ធ្លាប់​ឆ្លង​កាត់​ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​អ​យុ​ត្តិ​ធម៌​រយៈពេល​ ១២​ ឆ្នាំ​ ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៧៩​ ដល់​ឆ្នាំ ​១៩៩៣​ នៅពេលដែល​​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​នៅ​រស់រានមានជីវិត​ទាំងអស់​ទើបតែ​ងើប​ចេញពី​របប​ប្រល័យពូជសាសន៍​ប៉ុល​​ពត​។ ពួកគាត់ ​គឺជា​មនុស្ស​ដែល​ធន់ និង​ប្រកបដោយ​មោទនភាព​ដែល​បាន​ចូលរួមចំណែក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ប្រែក្លាយ​ប្រទេស​ពី​សង្គ្រាម​ទៅជា​សន្តិភាព និង​ពី​សន្តិភាព​ទៅរក​ភាព​រីកចម្រើន​រុងរឿង​។​

​ពួកគាត់​ គឺជា​ជំនាន់​ដែល​មានជំនឿថា​ អន្តរាគមន៍​ពី​បរទេស​គឺជា​មូលហេតុ​ចម្បង​មួយ​សម្រាប់​សោកនាដកម្ម​របស់​កម្ពុ​ជា​ដែល​បាន​បន្សល់ទុក​ស្លាក​ស្នាមរបួស​ដែល​អាច​មើលឃើញ​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃនេះ​ដូចជា​គ្រាប់មីន​សំណល់​យុទ្ធភណ្ឌ​មិនទាន់​ផ្ទុះ និង​សំណល់​ឥទ្ធិពល​ពី​សារធាតុពុល​គីមី​ពណ៌​ទឹកក្រូច (Agent Orange)​។ 

បទពិសោធន៍​របស់​ពួក​​គាត់​បាន​ប្រាប់​ពួកគាត់​ថា កុំឱ្យ​ព្រលែង​បាត់​សន្តិភាព ឯករាជ្យ និង​អធិបតេយ្យភាព​ឱ្យសោះ​។ កម្ពុជា​នឹង​ក្តាប់​ជោគវាសនា​របស់ខ្លួន​ដោយ​ដៃ​របស់ខ្លួន​។ កម្ពុជា​ជ្រើស​រើស​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ដោយ​សន្តិវិធី ឈរលើ​គោលការណ៍​នីតិ​​រដ្ឋ និង​ដោយ​ការគោរព​ពេញលេញ​ចំពោះ​សន្តិភាព និង​ស្ថិរភាព​។ 

សិទ្ធិ​ស្វ័យ​សម្រេច​របស់​កម្ពុ​ជា ត្រូវតែ​ទទួលបាន​ការគោរព​។​

Cambodia makes its own way in Kem Sokha case

Opinion, Asia Times, 7 March 2023 (Link)

 

The sentencing of an opposition figure for treason sends a message that foreign interference will be rejected.       

Cambodia made two important choices on its national trajectory considering the recent sentencing of Kem Sokha to 27 years of house arrest on charges of treason and conspiracy with a foreign power.

First, it made clear that Cambodia chose peaceful democratization in its consistent endeavor to build a multiparty liberal democracy as enshrined in its constitution.

Some may observe the sentence as the end of democracy. But looking at Cambodia’s history of nation-building, the event was just a point of time in which Cambodia confirmed its self-determination on what kind of democracy it intends to build.

Surely, Cambodia does not opt for agitating, abrupt, violent and selfish democracy in which individual freedom is cherished and sanctified more than peace, stability, and social harmony.

The context is strange when the individual right to possess a gun is so much more important than the protection of children’s lives. The context is beyond comprehensible when individual freedom and democracy is being prioritized so much more than peace even at the sacrifice of the people’s right to life.

What does democracy mean for countries fallen into wars that see no end? The right to life is the most sacred human right of all.

Attempted coups, sabotage of government and public security are responded to firmly in every country. For instance, in December 2022, Germany suppressed a coup plot by launching one of its biggest ever raids, nationwide and beyond (in Austria and Italy), involving 3,000 officers, searching 150 properties and arresting 25 people in total.

In July 2016, scores of people were killed in Turkey and more than 1,400 wounded as a result of an attempted coup. Meanwhile, the government arrested some 6,000 people, including high-ranking soldiers and judges.

Compared with the above cases, Cambodian authorities’ actions in containing a planned color revolution have been rather calm. No violence, no torture, no bloodshed.

All human-rights aspects have been observed strictly. For instance, the rights of criminal defendants were fully guaranteed, including the right to a lawyer, permission for observation of the trials, and health-care consideration. In Cambodia, foreign diplomats were even allowed to observe the 66 hearings held from January 15, 2020, until December 21, 2022.

In contrast, in April 2019, Thailand’s Foreign Ministry protested against Western embassies accusing it of breaching protocol when the latter witnessed court proceedings of a Thai politician charged with sedition.

The crime of treason, conspiracy with foreign powers, sabotage of government and public security are among the most severe types of crimes.

Cambodia firmly implemented its law in protecting constitutional order, and in the process has strictly observed human-rights obligations and protocols.

These actions clearly show that Cambodia has chosen democracy based on the rule of law. All political parties and actors must remind themselves of obligations to protect peace, stability and social harmony in their promotion of multi-party liberal democracy under the constitution.

This is Cambodia’s choice.

The second choice Cambodia made in the Kem Sokha case was to make clear that it strongly rejects foreign intervention and interference in domestic affairs.

In 1994, Singapore sentenced Michael Fay, an American teenager, to jail and caning for vandalism and theft. Then-US president Bill Clinton requested clemency, putting Singapore in a dilemma.

Recalling how the event strained US-Singapore relations, former prime minister Goh Chok Tong noted, “On the one hand, we need to stand firm on the rule of law..… On the other hand, had we granted clemency, we would not have done our relationship with the US a favor, because we would be seen to be a client state of the US.”

The late prime minister Lee Kuan Yew put it more bluntly: “The American society is the richest and most prosperous in the world, but it is hardly safe and peaceful. If you like it that way, that is your problem. But that is not the path we choose. They always talk about human rights. I think it is just a convenient slogan.”

According to Goh, in 2002 Clinton said to him, “You should have caned him more,” and added that Fay’s father should also have caned him earlier.

This was a tough decision for Singapore when the country needed to reject foreign interference in executing its rule of law.

But Kem Sokha’s case was much tougher. This is not a case where an American kid messed up a Singapore park, but it was a case where a Cambodian politician stirred up domestic politics with support from foreign powers. Kem Sokha said so himself proudly, that his activities were meant to gain more political confidence from his supporters.

No one tortured him to make him confess; and no one forced him to speak about his long-term plots to overthrow the Hun Sen government through a color revolution with support from foreign powers.

This is like having a Russian-American politician trying to run for president in the US, claiming that he has a good formula to fix America’s democracy. How would the Americans handle a foreign-controlled politician in their homeland?

Rejecting foreign interference is no easy feat for small states. Threats, coercion, intimidation and unilateral sanctions are foreseeable consequences.

But Cambodia still says no to foreign interference in its domestic affairs, and has chosen to implement its laws firmly.

If foreign sanction results from maintaining domestic peace, and the foreign trophy of human rights is given only at the expense of domestic peace and stability, Cambodia would choose domestic peace and sovereignty.

Senior Cambodian leaders are rather tone-deaf about sanctions from Western nations because they experienced unjust economic sanctions for 12 years, from 1979 until 1993, after survivors emerged from the genocidal Pol Pot regime. They are resilient and proud people who have contributed to turning the country from war to peace, and from peace to prosperity.

They are the generation who believed that foreign intervention had been one of the major causes of Cambodia’s tragedy that had left scars that can be seen even until today, like landmines and unexploded remnants of wars (UXO) as well as the toxic Agent Orange legacy.

Their experiences tell them not to let go of peace, independence and sovereignty. Cambodia will hold on tight of its own destiny with its own hands.

Cambodia chose a peaceful democratization process based on the rule of law and with full respect to peace and stability. Its self-determination shall be respected.

ការអះ​អាងថា អាណិក​ជន​ខ្មែរ​ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែស្អ​ប់រា​ជ​រ​ដ្ឋា​ភិបាល​គឺប្រាស​ចាក​ពី​កា​រពិ​ត​

វិភាគសង្គម, ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍, ថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ (តំណភ្ជាប់)

អាណិក​ជន​ខ្មែ​រដែ​លគាំ​ទ្រ​សម្តេច​តេជោ​ ហ៊ុន សែន ក៏​មាន​សិទ្ធិបញ្ចេញ​សំឡេង​ស្មើគ្នា​ដូច​នឹ​ងអ្ន​ក​ប្រឆំាងដែរ។​

នៅថ្ងៃទី​ ២៣ ខែ​កុម្ភៈ ទស្សនា​វដ្តី The Diplomat បាន​ចេញ​ផ្សា​យអត្ថ​បទ​សរ​សេរដោ​យលោ​ក​ David Whitehous​e ​ក្រោ​មចំណង​ជើង​ថា​ “អូស្ត្រាលីចា​ត់​វិ​ធាន​ការ​តឹង​រ៉ឹង​ចំពោះ​ការគំ​រា​ម​កំហែង​របស់រដ្ឋាភិបាល​​ប​រទេ​ស​ទៅលើ​អាណិកជន​កម្ពុជា និងរ្វ៉ាន់ដា” (“Australia Gets Tough on Foreign Government Intimidation of Cambodian, Rwandan Diasporas.”)។

អត្ថបទនេះ​បាន​ចោទ​រាជ​រដ្ឋា​ភិ​បាល​កម្ពុជាថា បាន​គំរាមកំហែង​ស​ហ​​គមន៍អាណិ​ក​ជន​ខ្មែ​រ ដើម្បី​បិ​ទខ្ទប់សំឡេង​ប្រឆាំង និង​ការ​រៃអង្គា​ស​លុយ​ដើម្បីច​ល​នា​ប្រឆាំ​ង​។​

ប៉ុន្តែកា​រអះ​អា​ងបែ​បនេះ​​​ គឺខ្វះភាព​សត្យា​នុ​ម័ត និង​មិន​យុត្តិ​ធម៌ចំពោះ​ស្ថានភាពជាក់​ស្តែង​នៃនយោបា​យ​​​កម្ពុជា។​

អ្នកនិពន្ធ​បាន​តាំងខ្លួនថា ជា​អ្នកចូ​លរួម​តាក់តែង​សៀវភៅ​ជីវប្រវត្តិ​របស់​មេដឹក​នាំ​ចលនា​​ប្រឆាំង​គឺ​លោកសម រង្ស៊ី ដែល​ជា​បុគ្គល​​នយោបាយ​ដ៏​ចម្រូងចម្រាស​១​រូប។

ស្ទីល​នយោ​បា​យ​ និង​វិធី​សា​ស្ត្រទាក់​ទា​ញ​ចំណាប់​អារ​ម្ម​ណ៍របស់​លោក សម រង្ស៊ី គឺ​តែងតែផ្អែក​លើ​ការ​កេងប្រវ័ញ្ច​​លើ​​ព្រំដែន​នៃសិទ្ធិ​សេរី​ភាព និង​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិ​បតេយ្យ។

ថ្មីៗ​នេះ បន្ថែម​លើ​ករណី​ដែល​មាន​កន្លងមក គាត់​បា​នធ្វើ​ការ​​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​ប្រមាថ​សាជាថ្មី ចំពោះ​អង្គ​ព្រះមហាក្សត្រ នៃ​ព្រះរាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា ដែល​ជាបុគ្គ​លសា​ធា​រ​ណៈដែល​មិ​នអាច​រំ​លោ​ភ​បំ​ពាន​បាន​ឡើយ​នៅក្រោ​មរ​ដ្ឋ​ធម្ម​នុញ្ញ​។​

បើ​ប្រៀបធៀប​ទៅ នេះ​គឺ​ដូច​ជា​ការ​ដែល​​អ្នក​នយោបាយ​អូស្ត្រាលី​ម្នាក់​ បាន​​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ជា​សាធារណៈ​ប៉ះពាល់​ដល់​​សេចក្តី​ថ្លៃថ្នូរ​របស់​មហា​ក្សត្រី​ អេលី​ហ្សាប៊ែ​ត​ ទី​២ អ៊ីចឹង (សូម​បញ្ជា​ក់​ថា​ អតីត​មហាក្ស​ត្រី ​អេ​លីហ្សា​ប៊ែ​ត​ ក៏មាន​តួនាទី​ជាប្រមុ​ខ​រដ្ឋ​របស់​អូស្ត្រាលី​ផង​ដែ​រ​)។

លោក​ សម រង្ស៊ី​ ក៏​បាន​ធ្វើ​ការ​ចោទប្រកាន់​ជា​ច្រើន​ថា សម្តេច​តេជោ​​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រីហ៊ុន សែន នៅ​ពី​ក្រោយ​​ករណី​ធ្វើ​ឃាត​ផ្សេងៗ។ ​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត ការ​ចោទប្រកាន់​បែបនេះ គឺ​ប្រៀបបី​ដូច​ជាការ​ដែល​​អ្នក​នយោ​បាយ​អូស្ត្រាលី​​ចោទថា មហា​​ក្សត្រី អេលីហ្សា​ប៊ែត នៅពី​ក្រោយ​ការ​ធ្វើឃាត​​ព្រះនាង​ដៃអាណា​ (Diana) អ៊ីចឹង​ដែរ​។

ដូច្នេះ ស្ទីល​នយោ​បាយ​របស់​លោក​ សម រង្ស៊ី មាន​លក្ខណៈ​ចម្រូងចម្រាស​ខ្លាំង​ណា​ស់​ ហើយ​គាត់​តែង​តែ​លាក់ខ្លួន​​ពួន​អាត្មា​នៅពី​ក្រោយ​លេស​នៃសិទ្ធិ និង​សេរីភាព​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​មតិ។

ដូច្នេះ​សាធារណជន​គួរ​តែ​អាច​ថ្លឹង​ថ្លែង​បាន​អំពី​ក​ង្វះ​ខាត​​ភាពស​ត្យានុ​ម័ត​នៃ​អត្ថ​បទរបស់​​លោក​Whitehouse នៅពេល​ដែល​ស្មេររូ​បនេះ​ បាន​ភ្ជាប់​ខ្លួន​ទៅនឹ​ង​បុគ្គល​​នយោបា​យដ៏​ចម្រូ​ង​ចម្រា​សនិ​ងជ្រុ​ល​និយម​បែ​បនេះ​។​

ទី២អ​ត្ថ​ប​ទនេះ​បាន​លើក​ទឹក​ចិ​ត្តដល់​វ​ប្បធ​ម៌ន​យោបាយ​ជ្រុល​និយ​ម​​ដែលអាច​ប​ង្កគ្រោះ​ថ្នា​ក់​ដល់គោលការ​ណ៍ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​ និង​ទំនា​ក់​ទំ​នង​រ​វាង​រដ្ឋ​នឹង​​រដ្ឋ​។

យោង​តាម​គោ​លកា​រណ៍​ប្រជា​ធិ​បតេយ្យ​ ប្រ​សិន​បើគេ​​ទទួលស្គា​ល់​សិទ្ធិ​របស់​​អា​ណិក​ជ​ន​ខ្មែរ ក្នុ​ងកា​រ​គាំទ្រក្រុម​ប្រឆាំ​ងវា​ក៏​ជា​ការ​ត្រឹម​ត្រូវ​និ​ងយុត្តិ​ធ​ម៌ផ​ងដែ​​រសម្រាប់អាណិក​​ជន​ខ្មែរ ក្នុងការអនុ​វ​ត្តសិ​ទ្ធិ​គាំទ្ររាជ​រដ្ឋាភិបាល​ជាប់​ឆ្នោត​រប​ស់កម្ពុ​ជា​។

​ការ​ចោ​ទប្រ​កាន់​ថា ​រាជ​រដ្ឋាភិ​បាល​បាន​បំភិតបំ​ភ័យ​ស​ហគ​មន៍​អាណិកជ​នខ្មែរ​​គឺមិនត្រឹម​ត្រូវ​នោះ​ឡើ​យ​។
តាម​ពិត​អា​ណិកជន​ដែល​គាំទ្រ​រាជរ​​ដ្ឋា​ភិបាលកម្ពុជា ​និង​គណ​ប​ក្សប្រជាជ​នក​ម្ពុ​ជា​ដែល​កំពុ​ងកា​ន់អំ​ណាច​ទៅ​វិញទេ​ ដែល​បាន​ទទួ​ល​រង​ការ​គាប​សង្កត់ប្រ​មា​ថ​មាក់ងា​យ និង​រើ​ស​អើង​។​

កា​រគំ​រាម​កំហែ​ងចុ​ងក្រោ​យ​នេះ​ គឺ​ធ្វើឡើ​ង​នៅស​ហរដ្ឋ​អាមេរិ​ក ​ដោយ​គំរាមថា​ អ្នកដែ​ល​គាំ​ទ្រ​គ​ណប​ក្ស​ប្រជាជ​ន​ អាចនឹង​ត្រូវ​​ដ​កហូត​ស​ញ្ជាតិ​អាមេ​រិក ​ដ​ក​សិទ្ធិ​ស្នាក់​​នៅ ហើ​យ​អាច​នឹងត្រូវ​គេ​បញ្ជូ​ន​​ត្រឡប់​ទៅ​កម្ពុជាវិញ។

ទិដ្ឋ​ភាព​ប្រឆាំង​រ​បស់​​អាណិ​ក​ជន​បាន​ថម​ថយ​ហើយ​​។ ​ថ្មីៗ​នេះអា​ណិក​ជ​ន​ខ្មែរ​កាន់តែមាន​ទំនុកចិត្ត​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុង​ការចូ​ល​រួមក្នុ​ង​ព្រឹត្តិ​ការ​ណ៍​សា​ធារណៈ​ និងប​ង្ហា​ញ​ពីការ​គាំទ្រ​រ​បស់​ពួក​គេចំ​ពោះ​រាជរដ្ឋា​​ភិបា​ល​កម្ពុ​ជា​។​

វាបា​នក្លា​យ​ជារឿង​ធ​ម្ម​តាទៅ​ហើយ​ ដែល​សម្តេច​តេជោ​នា​យក​រដ្ឋ​ម​ន្ត្រី​ ហ៊ុន សែន​ ​តែង​តែជួ​ប​​​ប្រជុំ​​សំណេះ​សំណាល ដោយ​មាន​ការចូ​លរួ​ម និង​ស្វាគ​ម​ន៍​ពីសំ​ណាក់​អាណិកជន​ខ្មែរ​រាប់ពាន់​នាក់ នៅក្រៅ​ប្រទេ​ស​ តួយ៉ាង​ដូចជា​នៅ​ទីក្រុ​ងហ្សឺ​ណែវ​ ក្នុ​ងខែ​​កក្កដា ឆ្នាំ​២០​១៩ នៅ​ទី​ក្រុង​វ៉ាស៊ី​ន​តោន​ឌី​ស៊ី ​និងទីក្រុងហ្ស៊ូ​រិច​ (Zurich) ក្នុ​ង​​ខែឧស​ភា​ ឆ្នាំ ២​០២២ និង​ចុង​ក្រោ​យបំ​ផុ​ត​នៅទីក្រុ​ងប្រ៊ុ​ច​សែល​ក្នុងខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ​ ២០២២។

ការកើ​នឡើ​ងនៃកា​រប​ញ្ចេញ​មតិជា​សា​ធារណៈ​រប​ស់អាណិ​កជ​នខ្មែ​រ​សម្តែង​ការគាំ​ទ្រ​ចំពោះរា​ជរ​ដ្ឋាភិ​បាល​កម្ពុជា​ គឺ​ជា​ទិដ្ឋ​ភា​ពទូ​ទៅ​នៃ​លទ្ធិប្រ​ជា​ធិបតេ​យ្យដែ​លប្រជា​​ពលរ​ដ្ឋ​អាចអ​នុវ​ត្តសេ​រី​ភាព​​ន​យោបាយ​​រ​ប​ស់ខ្លួ​ន​។

ការ​អះអាង​ថា​ អាណិកជ​នខ្មែរ​ទាំងអស់​សុទ្ធ​តែមាន​និន្នា​ការប្រឆាំ​ងរា​ជ​រ​ដ្ឋាភិបាល​ គឺជា​ការនិយាយ​ហួសហេតុ ដោយ​គ្មាន​ភាព​សត្យានុ​ម័​ត​។

បើ​ពិនិត្យ​លើ​ទិដ្ឋភាព​ទំនាក់​ទំន​ងអ​ន្ត​ររដ្ឋវិញ​ ការ​លើកទឹក​ចិ​ត្តឱ្យ​មានចល​នាន​យោ​បាយ​ប្រ​ឆាំង​​រដ្ឋាភិបាលរបស់​ប្រទេស​មួយ​ផ្សេង​ទៀត គឺមាន​លក្ខណៈ​រសើ​ប​ខ្លាំង​ណាស់​។ ប្រការ​នេះអនុញ្ញាត​ឱ្យ​មាន​កា​របំ​ពា​ន​និង​លូក​ដៃ​​ជ្រៀត​ជ្រែក​ក្នុ​ងកិច្ចកា​រផ្ទៃ​ក្នុ​ង​របស់​រដ្ឋមួយ​ផ្សេង​ទៀ​ត​ ដោយ​ប្រើ​លេស​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ​សិទ្ធិមនុស្ស និង​សេរី​ភា​ពន​យោបា​យ។​

យើង​បាន​ដឹង​ឮ​នូវ​រឿងរ៉ា​វជា​ច្រើ​ន នៅពេល​ដែលសហ​រដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ស​ង្ស័​យថា​ មាន​​ឥទ្ធិ​ពល​រ​បស់​រុស្ស៊ី​នៅក្នុង​ទម្រ​ង់នយោ​បា​យខ្ពស់បំ​ផុ​តរ​ប​ស់ខ្លួ​ន ​ពោល​គឺនៅ​​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​​ប្រធានា​ធិ​បតី​។​​ប្រទេ​ស​អូស្ត្រាលី​ក៏បា​នចា​ត់វិ​ធា​នកា​រផ្ទា​ល់​ខ្លួន​ ដើម្បី​ទប់​ស្កា​ត់កុំ​ឱ្យ​មាន​ឥទ្ធិ​ពលរ​ប​ស់ចិ​ន​នៅក្នុងនយោ​បាយ​​ក្នុង​ស្រុក​រប​ស់​ខ្លួន​ដែរ​។

យោង​តាម​សន្ធិ​សញ្ញា​ W​estphali​a ​ដែល​ជាមូ​លដ្ឋា​នគ្រឹះ​សម្រា​ប់ទំ​នៀ​មទ​ម្លាប់​និង​ប​ទដ្ឋា​ននៃទំនា​ក់​ទំ​ន​ង​អ​ន្ត​រជាតិរ​ដ្ឋ​ទាំងឡា​យ​ត្រូវ​គោរព​តាមគោល​ការ​​ណ៍សំខា​ន់ៗ​ចំ​នួន៤ គឺ​សិទ្ធិ​​ស្វ័យ​សម្រេច​របស់​ជាតិ​សាស​ន៍​​នីមួ​យ​ៗ,ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ការទូ​តក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​,​កា​រ​រួ​មរស់​ដោ​យស​ន្តិ​ភាព​ក្នុង​ចំណោ​ម​រដ្ឋ​អធិប​តេ​យ្យ​,និងការមិន​ជ្រៀតជ្រែ​ក​កិច្ចកា​រផ្ទៃ​ក្នុ​ងរប​​ស់រដ្ឋ​អធិ​ប​តេយ្យ​ដ​ទៃទៀ​ត​។

ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​ការ​អនុ​វត្ត​ជាក់ស្តែ​ង​គឺមិន​ដូ​ចទ្រឹ​ស្តីទាំ​ង​ស្រុង​នោះទេ​​។ បើ​គិត​ទៅ វាហាក់​ដូច​ជា​ការពោល​របស់​កវី​និព​ន្ធអ​ក្សរ​សិ​ល្ប៍បែប​ន​យោបាយ​របស់​អង់គ្លេស​លោក​ George Orwell នៅក្នុង​រឿង “កសិដ្ឋានសត្វ” (Animal Farm) ចេញ​ផ្សាយ​ក្នុងឆ្នាំ​១៩៤៥ ដែល​បាន​ពោលថា "សត្វទាំង​អស់គឺ​ស្មើ​គ្នា ប៉ុន្តែ​សត្វ​ខ្លះ​គឺវា​ស្មើគ្នា​លើស​ពី​សត្វដទៃ"។

យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ករណី​ជាច្រើ​ននៃ​ការ​អ​នុ​វត្តក្រៅដែន​យុត្តាធិការ​ និង​ក្រៅដែន​អធិបតេយ្យ​របស់​រដ្ឋមួយចំនួ​ន ដែ​ល​បំពាន​ដល់​កិច្ចកា​រ​ផ្ទៃក្នុ​ងរ​ប​ស់រ​ដ្ឋផ្សេ​ង​ទៀត។​ ប្រទេស​ខ្លះ​ប្រើ​អំណាចស​ភា​និងនីតិ​ប្រតិ​ប​ត្តិ​​ដើម្បី​ដាក់ទ​ណ្ឌ​កម្មសេ​ដ្ឋកិ​ច្ច និងកា​រទូ​តដើម្បីជ្រៀ​តជ្រែ​ក​ចូ​ល​ក្នុងនយោបាយ​ក្នុងស្រុករ​បស់រដ្ឋ​ដទៃ​ទៀ​តដែល​ភាគ​ច្រើ​នជារ​ដ្ឋ​ទន់​ខ្សោយ​។

រដ្ឋ​ទាំង​អ​ស់គួរ​តែប្រុ​ងប្រ​យ័ត្ន​ក្នុង​ការបែងចែ​កឱ្យដាច់​​រវាង​ការ​លើ​កទឹកចិត្ត​សេ​រីភាព​នយោបាយ​និងលទ្ធិប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​ពីការ​លើក​ទឹកចិ​ត្តវប្បធ​ម៌ន​យោបាយ​ជ្រុ​លនិ​យ​ម​។

ទោះបីជា​គេយ​ល់ថា​ ​ខ្លួនឯ​ង​ជាអ្នក​នយោបាយ​ល្អប៉ុន​ណាក៏ដោយ ​គ្មា​នអ្នកនយោបា​​យក្នុង​ប្រទេស​ណាមួយ​ ​​អាច​រួច​ខ្លួន​ពី​ការស្អ​ប់​ពីសំ​ណាក់​បុគ្គល​ ដែល​មាន​គំនិ​តនយោបា​យ​ផ្សេងគ្នានោះ​ឡើ​យ​​។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ការ​​បញ្ចេញ​មតិ​ និង​សេរីភាព​នយោបាយ​ទាំង​អស់ ​ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​ស្រប​តាម​ច្បាប់ និង​ដោយ​គោរព​សេចក្តី​ថ្លៃថ្នូរ​របស់​បុគ្គល។

គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​អាច​បញ្ឈប់​​អាណិកជន​ខ្មែរ​ ដែល​មាន​និន្នាការ​ប្រឆាំង មិន​ឱ្យ​ពួក​គាត់​​សម្តែងទស្សនៈផ្ទុយ​ពីរាជរដ្ឋា​ភិបាល និង​​ការមិន​គាំទ្រ​ចំពោះ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​កម្ពុជា​បាន​ឡើយ។ ដូច​គ្នា​​ដែរអាណិកជន​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ទស្សនៈ​នយោបាយ​ខុសពីក្រុម​ប្រឆាំង ក៏មិន​ត្រូវ​ទទួល​រង​ការ​រារាំង​ណា​មួយ ចំពោះ​ការអនុវត្ត​សិទ្ធិនយោ​បាយ និងការ​បញ្ចេញ​មតិ​របស់ខ្លួន​ក្នុងការ​គាំទ្រ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ដែរ​។​

នេះ គឺ​​ជា​គោលការណ៍​ស្នូល​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិ​បតេយ្យដែល​ត្រូវតែ​​គោរព​ប្រតិបត្តិ​ដោយ​យុត្តិធម៌ ​និង​ស្មើភាព​ដោយ​គ្មាន​ការ​រើស​អើង៕

Cambodian diaspora’s opposition ‘consensus’ misrepresented

Opinion, Asia Times, 1 March 2023 (Link)

Hun Sen’s expatriate supporters have as much right to be heard as his opponents

On February 23, The Diplomat published an article written by David Whitehouse titled “Australia Gets Tough on Foreign Government Intimidation of Cambodian, Rwandan Diasporas.”

The article accused the Cambodian government of intimidating members of the Cambodian diaspora to stifle dissenting voices and fundraising.

However, the argument lacks a fair and objective assessment of Cambodian politics.

The author identified himself as co-author of the autobiography of Cambodian opposition leader Sam Rainsy, who is a very controversial political figure.

Sam Rainsy exploits the borderline of freedom and democracy as means for his political style and self-expression. Just recently, he added up his multiple accounts of verbal assaults against the Cambodian king, who is an inviolable public figure under the constitution. This is akin to an Australian politician making a public attack against the dignity of the late Queen Elizabeth II.

He made several accusations that Prime Minister Hun Sen is behind various assassination cases. This is again like an Australian politician accusing Queen Elizabeth of masterminding an assassination of Diana, Princess of Wales.

This is how problematic his political style is under the guise of freedom of expression.

Therefore, Whitehouse’s association with such a controversial and extremist political figure should be enough to arouse caution when evaluating the objectivity of his article.

Second, the article encourages an extremist political culture that could be harmful to democratic principles and inter-state relations.

According to democratic principles, if it is a recognizable right of the Cambodian diaspora to support an opposition group, it is also right and fair for anyone to support the elected government of Cambodia.

Accusing the government of intimidating and harassing diaspora communities is erroneous.

In fact, it is members of the diaspora who support the Cambodian government and the ruling Cambodian People’s Party (CPP) who have been suppressed, humiliated and discriminated.

The latest threats made in the United States are that those who support the CPP could have their American citizenship and resident rights revoked, and may be repatriated back to Cambodia.

The landscape has changed. Recently, members of the diaspora gained enough confidence to join public events and express their support for Cambodian government, and it has become commonplace for Hun Sen to conduct meetings with thousands of Cambodians overseas, such as in​ Geneva in July 2019,​ Washington and Zurich in May 2022, and the latest one in Brussels in December.

The increase of public expression of support from the Cambodian diaspora toward the government speaks to the practice of democracy in which people can exercise political freedom.

Claiming that the whole Cambodian diaspora supports the opposition is far-fetched and lacks objectivity.

On inter-state relations, encouraging anti-government political movements against another state is politically sensitive. This allows intrusion and meddling in the internal affairs of another state under the guise of democracy, human rights and political freedom.

Stories abound that the US has suspected Russian influence in its highest form of politics, the presidential election. Australia also took actions to prevent Chinese influence within its domestic politics.

According to the Westphalia Treaty, which is the cornerstone for customary practice and norms of international relations, states shall abide by four important principles, namely national self-determination, the resort to diplomacy in resolving conflicts, peaceful coexistence among sovereign states, and non-interference in the internal affairs of other sovereign states.

But the real practice is rather different. To borrow George Orwell’s quote, it seems that “all animals are equal, but some animals are more equal than others.”

There are multiple occurrences of extrajudicial and extraterritorial practice of some states that intrude the internal affairs of other states. Some states use their parliamentary and executive powers to impose economic and diplomatic sanctions to meddle in domestic politics of other states, mostly weaker ones.

All states should be cautious in differentiating between the encouragement of political freedom and democracy, and the encouragement of extreme political culture.

No politicians of any country, no matter how good they perceive themselves to be, can totally exempt themselves from hatred by people who have different political opinions. Nonetheless, all expression of political freedom should be made in accordance with the law and with respect for the dignity of the person.

No one can stop the opposition diaspora from having unfavorable views against Cambodian leaders. Likewise, no Cambodian diaspora should be prevented from expressing different political opinions from the opposition groups.

This is the core principle of democracy, which should be observed and applied fairly and equally without discrimination.