អ្នកនយោបាយតំបន់មេគង្គ ត្រូវចេះញែកឲ្យដាច់រវាងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ

លិខិតមិត្តអ្នកអាន, Freshnews, ១០ មិថុនា ២០២៣ (តំណភ្ជាប់) 

ថ្មីៗនេះមានការព្រួយបារម្ភរបស់ពលករចំណាកស្រុកថា រដ្ឋាភិបាលថៃអាណត្តិក្រោយ អាចនឹងបណ្តេញពលករខ្មែរ និងឡាវចេញពីប្រទេសថៃ។ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថៃ មិនមានកំណត់គោលនយោបាយជាក់លាក់បែបនេះក៏ដោយ ក៏ក្តីបារម្ភនេះមិនមែនសុទ្ធតែគ្មានមូលដ្ឋាននោះដែរ ព្រោះថា ពីអតីតកាល ប្រទេសថៃធ្លាប់បានបណ្តេញពលករខ្មែរប្រមាណជា ២សែននាក់ចេញពីប្រទេសខ្លួន កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារយោធានៅថ្ងៃទី២២ ខែឧសភា។ ការបណ្តេញចេញនេះត្រូវបានក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សបរិយាយថា ធ្វើឡើងដោយ «អសីលធម៌ និងអមនុស្សធម៌»។

ប្រសិនបើគោលនយោបាយជាតិនិយមជ្រុលបែបនេះ កើតឡើងមែន វានឹងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ភាគីទាំងសងខាង។ បើមើលពីសំបកខាងក្រៅ មើលទៅហាក់ដូចជាប្រជាជនកម្ពុជាទទួលរងគ្រោះតែម្ខាង ប៉ុន្តែ តាមពិតទៅ នយោបាយបែបនេះគឺជាការកាត់ដៃសេដ្ឋកិច្ចថៃ។ ជាក់ស្តែង ពលករខ្មែរ ឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា កំពុងធ្វើការងារពលកម្មដែលប្រជាជនថៃ លែងចង់ធ្វើដោយសារថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃមានការលូតលាស់ឈានទៅរកសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្អែកលើសមត្ថភាពជំនាញ ជាជាងសេដ្ឋកិច្ចអតិពលកម្ម (ផ្តោតខ្លាំងលើកម្លាំងពលកម្មរាងកាយ)។

អ្នកនយោបាយថៃ គួរតែការគោរព និងផ្តល់តម្លៃចំពោះពលករចំណាកស្រុកទាំងនេះ ពីព្រោះថា បើគ្មានពួកគេទេ ប្រជាជនថៃប្រាកដជាមិនអាចរស់នៅដោយស្រណុកសុខស្រួល និងមានជីវភាពធូរធារជាងមុននោះទេ។ ពួកគេត្រូវគោរពចំពោះអ្នកដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ជីវភាព និងមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសថៃ ជាជាងការញុះញង់គំនិតជាតិនិយមជ្រុលលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីការចំណេញផ្នែកនយោបាយ។

វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការរំលឹកឡើងវិញ នូវគោលការណ៍ណែនាំនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ស្តីពីការការពារ និងការលើកកម្ពស់សិទ្ធិពលករទេសន្តរប្រវេសន៍ និងកិច្ចព្រមព្រៀងអាស៊ានស្តីពីការការពារ និងលើកកម្ពស់សិទ្ធិពលករទេសន្តរប្រវេសន៍ ដែលមានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីសិទ្ធិពលករទេសន្តរប្រវេសន៍ និងសមាជិកនៃគ្រួសាររបស់ពួកគេ ដែលកំពុងតែរួមរស់ ជាមួយពួកគេនៅក្រៅប្រទេស និងការទទួលស្គាល់ការទទួលខុសត្រូវរួម និងមានតុល្យភាពរវាងរដ្ឋទទួល និងរដ្ឋបញ្ជូនពលករនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដើម្បីលើកកម្ពស់សក្តានុពលពេញលេញរបស់ពលករ សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ និងការទទួលពួកគេដោយស្មើភាព។

អ្នកនយោបាយដែលមានទំនួលខុសត្រូវ នៅក្នុងតំបន់មេគង្គគួរតែប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការផ្តួចផ្តើមគោលនយោបាយជ្រុលនិយម ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។ ពួកគេត្រូវញែកឱ្យដាច់រវាងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។
បើមើលពីករណីរបស់អ្នកនយោបាយប្រឆាំងរបស់ខ្មែរវិញ គឺរិតតែយ៉ាប់យ៉ឺនជាងថៃទៅទៀត។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង គឺដូចអ្នកប្រឆាំងអសោចកេរ្តិ៍ លោក សម រង្ស៉ី មានស្ទីលនយោបាយរបស់ខ្លួន គឺការញុះញង់ឱ្យមានអំពើហិង្សាមិនចេះចប់ ដូចជាការអំពាវនាវឱ្យមានការបះបោរដោយយោធា និងការបះបោរដោយកម្លាំងប្រជាជនដើម្បីផ្តួលរំលំរាជរដ្ឋាភិបាលដែលកំពុងកាន់អំណាច។ នរណាក៏ស្គាល់គាត់ច្បាស់ដោយសារនយោបាយរើសអើងពូជសាសន៍ និងការញុះញង់ឱ្យស្អប់ចិន និងវៀតណាម។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែលបារម្ភបំផុតនោះគឺយុទ្ធនាការបញ្ចុះបញ្ចូលរបស់ក្រុមប្រឆាំងរបស់គាត់ ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យសហភាពអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិកដកប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ «អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងលើកលែងតែអាវុធ (EBA)» និងប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធទូទៅ (GSP) ពីកម្ពុជា។ ក្រុមប្រឆាំងតែងតែព្យាយាមញុះញង់ឱ្យអ្នកនយោបាយបរទេសដាក់លក្ខខណ្ឌ និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយក្នុងស្រុកនៅកម្ពុជា។

បើមានការដកប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ ដូចការដែលក្រុមប្រឆាំងញុះញង់ចង់បាន នោះនឹងធ្វើឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់វិស័យកាត់ដេរធ្ងន់ធ្ងរជាងគេបំផុត។ សម្រាប់ពួកប្រឆាំង ពួកគេមិនខ្វល់ពីការបាត់បង់ការងាររបស់កម្មករជិត ៨សែននាក់ក្នុងវិស័យកាត់ដេរ ដែលភាគច្រើនលើសលុបជាស្ត្រីនោះទេ ឱ្យតែពួកគេសម្រេចបាននូវមហិច្ឆតានយោបាយក្នុងការបង្កឱ្យមានចលាចលសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក និងការបំផ្លាញមូលដ្ឋានគាំទ្រផ្នែកនយោបាយចំពោះរាជរដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ ទង្វើរបស់ពួកគេគឺមិនខុសអ្វីពីការដុតផ្ទះទាំងមូលដើម្បីស្ងោរពងមាន់មួយគ្រាប់ឱ្យឆ្អិននោះទេ។

ការពិតដែលយើងត្រូវទទួលស្គាល់ គឺគុណធម៌របស់អ្នកនយោបាយថៃ ដូចជា លោក តាក់ស៊ីន និងលោកស្រី យីងឡាក់ ស៊ីនណាវ៉ាត់។ សម្រាប់ពួកគាត់ បើទោះបីជាមានគំនុំគុំគួនចំពោះរដ្ឋប្រហារដកអំណាច និងការដាក់ឱ្យនិរទេសខ្លួនក៏ដោយ ក៏ពួកគាត់មិនដែលអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបរទេសដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចទៅលើប្រទេសថៃនោះឡើយ។

អ្នកនយោបាយមីយ៉ាន់ម៉ាក៏ដូចគ្នា លោកស្រី អោង សាន់ ស៊ូជី មិនថាគាត់ត្រូវជាប់ឃុំឃាំងទាំងមុនពេលឡើងកាន់អំណាច និងក្រោយពេលខ្ទាតចេញពីអំណាចដោយរដ្ឋប្រហារយោធាយ៉ាងដូចម្តេចក្តី ទោះបីជាលោកស្រីកំពុងជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារ និងមានប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមោះមុតក្នុងការកំចាត់ក្រុមយោធាចេញពីស្ថាប័នគ្រប់គ្រងរដ្ឋរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏លោកស្រីមិនដែលទាល់តែសោះក្នុងការអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបរទេសបំផ្លិចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ា។

បើគិតពីនយោបាយការបរទេស និងភាពជាអ្នកជិតខាងវិញ យើងអាចពិនិត្យពិចៃ និងធ្វើការកត់សំគាល់លើទំនាក់ទំនងរវាងចិន និងវៀតណាម។ ប្រទេសទាំងពីរនេះ ជាទូទៅ ពួកគេអាចមានសង្គ្រាមជាមួយគ្នានៅថ្ងៃស្អែក ក៏មិនដឹងផងទេ ដោយសារតែរឿងទំនាស់ដែនអធិបតេយ្យលើតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។ យ៉ាងណាក្តី អ្នកនយោបាយនៃប្រទេសទាំងពីរកម្រនឹងធ្វើឱ្យមានការប៉ះទង្គិចទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចដ៏រឹងមាំរបស់ពួកគេណាស់។

ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងវៀតណាម និងចិនបានកើនឡើងដល់ ២៣៤,៩ ប៊ីលានដុល្លារអាមេរិកកាលពីឆ្នាំ២០២២ ដែលជាការកើនឡើងទ្វេដងធៀបនឹង៤ឆ្នាំមុន គឺឆ្នាំ២០១៨ ដែលមានទំហំ ១០៦,៧១ប៊ីលានដុល្លារ។ វៀតណាមគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតរបស់ចិនក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានទាំង១០ និងជាដៃគូធំបំផុតទី៦ របស់ចិន ក្នុងចំណោមដៃគូពាណិជ្ជកម្មទាំងអស់ក្នុងពិភពលោក។

ជំនួសឱ្យការបំផ្លាញទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ប្រទេសចិន និងវៀតណាមមានតែពង្រឹងកាន់តែខ្លាំងថែមទៀត នូវទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជនរបស់ពួកគេ ដោយសារតែពួកគេគិតថា ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងនឹងអាចក្លាយជាទ្រនាប់ការពារសន្តិភាព កុំឱ្យមានការបង្កសង្គ្រាមដែលគ្មាននរណាចង់បាន។
អ្នកនយោបាយក្នុងតំបន់មេគង្គត្រូវមានក្រមសីលធម៌ និងគុណធម៌ ក្នុងការបែងចែកឱ្យដាច់រវាងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។

សម្រាប់នយោបាយក្នុងស្រុក មិនថាមានការប្រកួតប្រជែងនយោបាយជូរចត់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អ្នកនយោបាយមិនត្រូវសុំឱ្យបរទេសដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើប្រទេសខ្លួនឯងដែរ។ សម្រាប់ទំនាក់ទំនងការបរទេស បើទោះជាមាននយោបាយខុសគ្នាក៏ដោយ ក៏អ្នកនយោបាយនៃប្រទេសនីមួយៗត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នកុំធ្វើឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅ និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ ព្រោះថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់មេគង្គ សុទ្ធតែពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងខ្លាំង។

នេះជាកាតព្វកិច្ច ជាគុណធម៌ និងជាសីលធម៌ដែលអ្នកនយោបាយក្នុងតំបន់មេគង្គត្រូវប្រកាន់យក ក្នុងការលើកកម្ពស់សន្តិភាព ស្ថិរភាព ភាពជាអ្នកជិតខាងល្អ និងវិបុលភាពរួមគ្នារបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងតំបន់របស់យើង៕

Mekong politicians should separate economy from politics

Opinion, Asia Times, 9 June 2023 (Link)

Concerns have been raised by migrant workers that the Thai government will expel Cambodian and Laotian migrant workers.

Although there is no explicit policy as such, the concerns are not groundless, because Thailand did in face expel some 200,000 Cambodian workers in June 2014 after the May 22 military coup. The rights group Adhoc even called the methods by which Cambodians were being expelled as “uncivilized and inhumane.”

If such a nationalist policy should occur, it would hurt both sides’ economies.

Although it might appear that only Cambodian people would be hurt, in fact such a policy would cut off the arms of the Thai economy. Cambodian, Laotian and Myanmar workers are doing menial jobs that Thais don’t want any more as their economy climbs the ladder of development, becoming more skill-based rather than labor-intensive.

Thai politicians should show respect and appreciation to these workers without whom Thai people would not be able to live a better lives and enjoy more prosperity. They need to show respect to those who are supporting their livelihoods and economic bases, instead of stoking economic nationalism to gain political support.

It is important to recall the guiding principles of the Association of Southeast Asian Nations Declaration on the Protection and Promotion of the Rights of Migrant Workers (the Cebu Declaration) and the ASEAN Consensus on the Protection and Promotion of the Rights of Migrant Workers.

These established rights for migrant workers and their families and recognized the shared and balanced responsibilities of the receiving and sending states of ASEAN to promote their full potential, dignity, fundamental rights, and fair treatment.

Responsible politicians in the Mekong Region should be cautious about initiating policies that may impact the well-being of people in the region. They need to separate economy from politics.

Yet in some cases, the behavior of Cambodian politicians is even more alarming.

For instance, controversial opposition figure Sam Rainsy has created his political trademark through incitement for violence by calling for military mutiny and rebellion to topple the incumbent government.

His hate speech against China and Vietnam is well known. But the most troubling of all is his group’s lobby campaign to encourage the European Union and the US to withdraw the Everything But Arms (EBA) preferential treatments and Generalized System of Preferences (GSP) respectively from Cambodia. They are urging foreign politicians to put in place economic conditions to pressure changes on domestic political development in Cambodia.

It is expected that the garment sector would be mostly affected. But sacrificing the livelihoods of nearly 800,000 employees in this sector, predominantly women, in order to gain political leverage through destabilizing the economy and destroying political support for the government, would be like burning the whole house to boil an egg.

Truth be told, despite expressing political grievances after their removal from power and being driven into exile, former Thai leaders Thaksin and Yingluck Shinawatra never called on foreign governments to impose sanctions against Thailand’s economy.

Aung San Suu Kyi, both before and after taking power in Myanmar, despite being imprisoned and her unwavering determination to eliminate the military junta from Myanmar’s government institutions, never called on foreign governments to cripple the country’s economy.

As far as foreign relations and neighborhood relations are concerned, even if China and Vietnam always look like they are going to fight a war tomorrow over the South China Sea disputes, the two countries’ politicians have rarely tried to sabotage their robust economic relations.

Bilateral trade between Vietnam and China jumped to US$234.9 billion last year, more than double the figure four years ago in 2018, which stood at $106.71 billion. Vietnam is China’s biggest trading partner among the 10 ASEAN member states and its sixth-largest partner globally.

Instead of decreasing their economic relations, China and Vietnam have strengthened them even more, believing that economic relations and people-to-people ties can create a solid buffer for peace against unintended disputes.

Politicians in the Mekong Region need to abide by the moral conduct of separating economy and politics.

Domestically, no matter how bitter their political battles, they should never ask foreign countries to impose economic sanctions against their own countries. Internationally, despite their political differences across the border, politicians should be careful not to harm the livelihoods and well-being of the people in the region, which is very much inter-dependent.

It is a moral duty of politicians to promote peace, stability, good-neighborliness, and shared prosperity of the people.

ហេតុអ្វីបានជាយុវជនក្នុងមេគង្គគួរជួប និងពិភាក្សាគ្នាឱ្យបានច្រើន?

លិខិតមិត្តអ្នកអាន, ខ្មែរថាមស៍, ២៣ ឧសភា ២០២៣ (តំណភ្ជាប់)

មាន​ហេតុផលសំខាន់​​​បី​ ដែល​យុវជនតំបន់​​មេគង្គ​គួរ​ជួប និង​ពិភាក្សា​គ្នាឱ្យ​​បាន​ច្រើន។

ហេតុផលទីមួយ គឺភាពចាំបាច់​ក្នុងការ​វិនិយោគនាទៅលើ​អនាគត ដើម្បីបង្កើត​អនុស្សាវរីយ៍រួមគ្នា​​ និងការថែរក្សាសន្តិភាព។

នៅក្នុងជំនាន់ឪពុកម្តាយ និងជីដូនជីតារបស់យើង ពួកគាត់​មានទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នាជាប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងរឹងមាំ តាមរយៈការតស៊ូពីសម័យមុន ដើម្បីដណ្តើម​ឯករាជ្យ សុខសន្តិភាព និងស្ថិរភាព ខណៈពេលដែលក្នុងតំបន់របស់យើង​ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសង្រ្គាមវៀតណាម និង​សង្រ្គាមស៊ីវិលរាប់ទសវត្សរ៍របស់កម្ពុជា។

ប្រទេសឡាវនិងកម្ពុជា បានជួយវៀតណាមក្នុងការបង្រួបបង្រួមជាតិឡើងវិញ ហើយ​បើគ្មានការជួយជ្រោមជ្រែងទាំងនេះទេ​ ប្រទេសវៀតណាមប្រហែលជាត្រូវជួប​នឹងជោគវាសនាដូចប្រទេសកូរ៉េទាំងពីរ ដែលនៅតែមិនអាចបង្រួបបង្រួមគ្នាបាន។ ក្រោយ​មក វៀតណាម​បាន​ជួយ​កម្ពុជា​វិញ ​ក្នុង​ការ​រំដោះ​ប្រទេសនេះ​ចេញពី​របប​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍ ប៉ុល ពត។ បន្ទាប់​មក យើងក៏​មាន​ប្រទេស​ថៃ​ដែល​បាន​ជួយ​ផ្តល់​វេទិកា​សម្រាប់​កិច្ចចរចា​សន្តិភាព​របស់​កម្ពុជា និង​បានជួយមើល​​ថែ​ជនភៀសខ្លួន​កម្ពុជាផងដែរ។

តាមរយៈ​ការ​តស៊ូ​ទាំងនេះ ​ជំនាន់​មុនៗ​ពួកគាត់​​បាន​និ​ង​កំពុងរីករាយ​ជាមួយ​នឹង​មរតក​អនុស្សាវរីយ៍​រួមគ្នា​ដ៏​យូរអង្វែង​​។

ប៉ុន្តែ ចុះជំនាន់ក្រោយដូច​ពួកយើងវិញ​? តើ​ពួក​យើង​មាន​អនុស្សាវរីយ៍​រួមគ្នា​អ្វី​ខ្លះទៅ​?

យើង​ប្រហែល​ជាគ្មាន​​អនុស្សាវរីយ៍​​តស៊ូរួមគ្នា​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​យើង​​ទទួលបាន​​សន្តិភាព ដែល​ជាកេរ​មរតករួម។ យើងមិន​ត្រូវព្រងើយកន្តើយ​ចំពោះ​សន្តិភាពនេះឡើយ​ព្រោះនេះគឺ​ជាសន្តិភាពដែលរកបានដោយ​ឈាម និងការលះបង់ ពីសំណាក់ជំនាន់មុនៗរបស់យើង។

តើ​យើង​ត្រូវ​ទទួល​ប្រយោជន៍​ពី “​ភាគលាភនៃ​សន្តិភាព” ដោយ​របៀបណា​? តើយើងធ្វើយ៉ាងណាទើបអាចបង្កើតនូវអនុស្សាវរីយ៍ និង​ការចងចាំរួម អំ​ពីសន្តិភាពនាពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ​?

ជាអកុសល ពេលខ្លះ នៅពេលដែលយើងទទួលបានសន្តិភាព យើងតែងតែ​មានទំនោរមិនសូវខ្វល់ពីតម្លៃរបស់វាទេ​។ យើង​ក៏​មិនសូវ​​ស្គាល់​អ្នកជិតខាងរបស់​យើង​ដែរ។ នេះអាចបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់​តំបន់ នៅពេលដែលមនុស្សជំនាន់ក្រោយឱ្យតម្លៃសន្តិភាពស្រាលពេក ហើយមិនសូវខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កើតសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់ ដើម្បីការពារសន្តិភាព។

ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​យុវជន​ក្នុង​តំបន់មេគង្គ​ ត្រូវ​ជួប និង​​ពិភាក្សា​គ្នា​ឱ្យបានច្រើនថែម​ទៀត។

ហេតុផលទី​២ គឺភាពចាំបាច់​ដែល​យុវជន​​ជំនាន់ក្រោយ​​ត្រូវជំនះ​​លើ​ការរើសអើង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចំពោះ​ប្រទេស​ជិតខាង​។

យើងទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែដឹងតៗគ្នា​ពី​រឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រអវិជ្ជមាន ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ជិតខាងរបស់យើង។

តើ​គ្រូ​វៀតណាម​ប្រាប់​សិស្ស​របស់​ពួកគេ​អំពី​ប្រទេស​ចិនយ៉ាងម៉េចខ្លះ​? តើ​គ្រូ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ប្រាប់​សិស្ស​របស់ខ្លួន​ ពី​ប្រទេស​ថៃ និង​វៀតណាម​យ៉ាងម៉េចខ្លះ? តើ​គ្រូ​ថៃ​ប្រាប់​សិស្ស​របស់​ពួកគេ​អ្វីខ្លះ​អំពី​ប្រទេសកម្ពុជា មីយ៉ាន់ម៉ា និង​ឡាវ? តើ​គ្រូ​មីយ៉ាន់ម៉ា​ប្រាប់​សិស្ស​របស់​ពួកគេថាម៉េច​ខ្លះ​អំពី​ប្រទេស​ថៃ?

អ្នករាល់គ្នា​សុទ្ធតែអាច​ស្រមៃឃើញ​នូវ​ចម្លើយចំពោះសំណួរខាងលើ​នេះហើយ​។ ពិតណាស់ វាគឺ​ជារឿងសំខាន់ ដែលយើងត្រូវរៀនពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ដើម្បីស្វែងយល់ពីអតីតកាល និងចៀ​សវាងកុំឱ្យប្រវត្តិសាស្ត្រមិន​ល្អ​កើតឡើងម្តងទៀត។ ប៉ុន្តែ ប្រវត្តិសាស្ត្រក៏មិនគួរជាកត្តា​កំណត់តែមួយ​គត់ក្នុង​ការ​គូសវាស​ជោគវាសនា​អនាគតរបស់ពួកយើងដែរ។ យើងទាំងអស់គ្នា​គួរ​តែជា​អ្នក​រៀបចំ​​អនាគត​របស់ពួក​យើង​ តាម​រយៈ​ការ​យល់ដឹង​​ពី​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មកឱ្យ​បាន​កាន់​តែ​ល្អ​ប្រសើរ បង្កើន​មិត្តភាពកាន់តែ​ល្អ និងពង្រឹង​​ភាពជាអ្នកជិត​ខាងល្អ​។

យើងត្រូវតែចងចាំផងដែរថា យើងមិនអាចផ្លាស់ប្តូរអ្នកជិតខាងរបស់យើង​បានទេ។ ពេលខ្លះយើងអាចមានប្រវត្តិ​ល្អ ពេលខ្លះ​យើងក៏​​អាចមាន​ប្រវត្តិ​មិន​ល្អ​ជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែ យើង​ពិត​ជា​មិនអាចផ្លាស់ប្តូរអ្នកជិតខាងរបស់យើង​បានទេ។

អ្វី​ដែល​យើង​អាច​ធ្វើ​បាន ​គឺ​ការ​ខិត​ខំ​បន្ថែម​ទៀត​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​ការ​រួម​រស់​ដោយ​សន្តិវិធីជាមួយ​គ្នា​ចែករំលែក​វិបុលភាព និង​បង្កើតនូវ​ព្រំដែន​សន្តិភាព កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ មិត្តភាព និង​ទីផ្សារ។

តាមរយៈកម្មវិធីផ្លាស់ប្តូរយុវជនដ៏រឹងមាំនៅក្នុងតំបន់ទន្លេមេគង្គ មនុស្សជំនាន់ថ្មីនឹងបាន​ស្គាល់អ្នកជិតខាងរបស់ពួកគេ​ដោយ​ផ្ទាល់ ដោយមិនផ្អែកលើអ្វីដែល​ពួក​គេធ្លាប់រៀនសូត្រ​​តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយងាក​មកបង្កើតមិត្តភាពថ្មីជាមួយមនុស្សពិត។ ពួកគេ​នឹង​យល់​ថា ​ទាំង​អស់​គ្នាសុទ្ធ​​តែ​ជា​មនុស្ស​ធម្មតា​ដែល​ចេះ​មាន​អារម្មណ៍​ឈឺចាប់ សោកសៅ និងចេះសប្បាយរីករាយ​​ដូចពួកយើងដែរ​។

ហេតុផលទី​៣ គឺ​ភាពចាំបាច់ដែល​ត្រូវ​ពង្រឹងស្មារតី​​នៃជោគ​វាសនា​រួម និង​អនាគត​រួម។

ចំណុច​នេះស្រដៀងនឹងចំណុចទីមួយដែរ។ ជោគវាសនានិងអនាគតរួមរបស់យើងទាំងអស់គ្នា​នោះគឺសន្តិភាព។ ព្រោះ​ថា​ បើ​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់មេគង្គ​​ណាមួយ​​មាន​សង្គ្រាម អ្នក​មិន​អាច​និយាយ​ថា ប្រទេសនោះ​​មាន​សង្គ្រាម​តែ​ម្នាក់​ឯង​បាន​ទេ។ សង្រ្គាមនឹងរីករាលដាល ហើយផលប៉ះពាល់នឹងមកដល់ព្រំដែនរបស់ប្រទេសអ្នក។ សង្គ្រាម​មិន​ឈប់ទ្រឹង​ត្រឹមបន្ទាត់ព្រំដែននោះទេ។ ជាក់ស្តែង ដូចក្នុង​របប ប៉ុល ពត នៅកម្ពុជា តើ​មានជនភៀសខ្លួន​ប៉ុន្មាន​នាក់​បាន​ភៀស​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ​? តើមានជនភៀសខ្លួនប៉ុន្មាននាក់បានភៀសទៅ​ប្រទេសវៀតណាម? តើ​មានប្រជាជន​វៀតណាម​ប៉ុន្មាន​នាក់​ដែល​ត្រូវបាន​របប ប៉ុល ពត សម្លាប់? វិបត្តិមនុស្សធម៌ មិនមានខ័ណ្ឌ​ព្រំដែននោះឡើយ។

ដូច្នេះ សូមកុំ​បន់ស្រន់បួងសួង​​ចង់​ឱ្យប្រទេស​​ជិត​ខាងរបស់អ្នក​មាន​សង្គ្រាមឱ្យសោះ។ វាគ្មាន​ផលប្រយោជន៍ដល់នរណាម្នាក់ឡើយ។ យើង​ត្រូវ​តែ​ព្យាយាម​ឱ្យ​អស់​ពី​សមត្ថភាព​ដើម្បីធានា​ថា ប្រទេសទាំងអស់ក្នុងតំបន់​របស់យើង​មាន​សន្តិភាព។

យើងត្រូវរួមគ្នាបង្កើតសន្តិភាពជាមួយគ្នា ព្រោះយើងមានជោគវាសនារួមគ្នា។ អត្ថន័យពិតនៃពាក្យ "ជោគវាសនារួមគ្នា" គឺកំណត់ដោយ​​សន្តិភាព និង​សង្គ្រាមនេះឯង​។ បើ​ប្រទេស​មួយ​មាន​សង្គ្រាម តំបន់​ទាំងមូល​នឹង​មាន​អស្ថិរភាព។ បើ​តំបន់​ទាំងមូល​មាន​សន្តិភាព ទាំងអស់គ្នា​នឹងទទួលបាន​ភាគ​លាភពីសន្តិភាព​ ហើយទាំងអស់គ្នា​នឹង​មាន​ពេល​អភិវឌ្ឍ​និង​ទទួលផល​ពីភាពរុងរឿងសុខសាន្ត។​

ទន្ទឹមនឹងនេះ ជោគវាសនារួមគ្នាក៏មានអត្ថន័យមួយទៀតផងដែរ ក្នុងន័យទាក់ទងនឹងធនធានធម្មជាតិ​មានកំណត់ដែលយើងប្រើប្រាស់​ជាមួយគ្នា។ សម្រាប់​ប្រជាជន​នៅតាម​តំបន់​ទន្លេមេគង្គ យើង​ផឹក​ទឹកពីទន្លេតែមួ​យ​ ហើយ​យើងញ៉ាំ​​ត្រីទន្លេ​​ដូចគ្នា​។ ជាការពិតណាស់ ធនធានទាំងនេះ​មិនមែនគ្មាន​ដែនកំណត់នោះទេ។ ធនធានទាំងនេះ​​គឺ​សម្រាប់​មនុស្ស​គ្រប់​គ្នា មិន​មែន​សម្រាប់​តែ​ជំនាន់របស់​យើង​ទេ ប៉ុន្តែ ​សម្រាប់​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​របស់​យើង​ផង​ដែរ។

ដូច្នេះ លើសពីសន្តិភាព ជោគវាសនារួមគ្នារបស់យើងក៏សំដៅទៅលើធនធានដែលមានកម្រិត ដែលយើងត្រូវប្រើប្រាស់​រួម​គ្នាផងដែរ​ ក្នុងនោះរួមមាន ភាពស្រស់ស្អាតនិងភាព​សម្បូរបែបនៃជីវៈចម្រុះក្នុងតំបន់មេគង្គ បរិស្ថាននិងប្រព័ន្ធ​អេកូឡូស៊ីប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៃទន្លេមេគង្គរបស់យើង​។

យុវជន​ជំនាន់ថ្មីត្រូវតែពង្រឹងបន្ថែមទៀតនូវស្មារតីនៃជោគវាសនារួមគ្នា និងអនាគតរួមគ្នា រវាងជំនាន់​របស់​ពួក​យើង តាមរយៈការយល់ដឹងឱ្យកាន់តែច្បាស់អំពីតម្លៃនៃសន្តិភាព និងការទទួលខុសត្រូវដ៏ធ្ងន់ក្នុងកិច្ចការការពារសន្តិភាព ក៏ដូចជាធនធានធម្មជាតិដែលមានកម្រិតរបស់យើង។

តាមរយៈអត្ថបទនេះ អ្នកនិពន្ធសូមសម្តែង​នូវ​អំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះរាល់កម្មវិធីទាំងឡាយ ដែល​មាន​គោលដៅ​ជំរុញ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរយុវជននៅក្នុងតំបន់មេគង្គ បូក​រួមទាំងកម្មវិធីនាវា​សន្តិភាពមេគង្គឡានឆាងផងដែរ។

 

 

Cambodia Awakening – The convening of the 32nd SEA Games

 Opinion, Khmer Times, 10 May 2023 (Link)

Before Sunset—Preliminary Performance

On 5 May 2023, Cambodia organized the opening ceremony of the 32^nd Southeast Asian Games also known as SEA Games at the Morodok Techo National Stadium that was filled with 60,000 strong crowd. The event was exceptionally memorable because it was the first time that Cambodia offered to host this regional game since its first convening in 1959 in Bangkok, Thailand.

Before the main event, there was a preliminary performance during which various types of Cambodian popular artists entertained the waiting crowd.

Stars from famous music productions showed off their hit songs.

The marching band from the Music Training Center 125 of the Royal Gendarmerie of Cambodia ignited the audience’s interest on musical parade like we used to see in conventional major sport event. Watching their good performance and enjoyment from the crowd, it was inevitable to think that they are being under-rated as not many people know about this wonderful marching band.

Higher attention was being paid to famous rapper Vanda. He is the owner of the 100-million YouTube viewed song “Time to Rise”, and it was so obvious that the cheering youthful crowd shouted in frenzy in support of their idol.

One awkward moment was the entering of Peakmi’s comedy team into the center of the stage. Everyone was puzzling why comedy should be part of such an official event until they got to know the story after it was unfolded later.

The team played a story about Cambodians and foreigners who came to enjoy the 32^nd SEA Games and they all admired the development of Cambodia and wonderfulness of the event. Then came a man dressed in Yeaksa, or ill-will actors in Khmer Lkhon theater. The Yeaksa complained that there were too many high-rise buildings that were blocking his flying space.

This Yeaksa was representing “neak teus” or “mistake-spotters” who complains about every little mistake they can spot. At the end, Yeaksa removed his facial mask, and he finally can appreciate the great achievements and development of Cambodia as well as the great efforts made by many people in the arrangement of this major event.

Yeaksa finally became like other human-being that has compassion and empathy.

 

The Moon Rises—The Official Opening Ceremony

By lunar calendar, 5 May 2023 was one day after the full moon. The moon rose up gradually above the roof of the stadium. It was like a natural witness of this important event and was shining to keep the venue bright from the beginning until the end.

The “unexpected”, “unique” and “spectacular” performance under the theme “Khmer Journey” has left many observers the impression that it was on a par with the level of Olympic standard show.

The show started with the play about the myth of “Nokor Kok Thlok”, a story behind the creation of Cambodia by outsider Prince Preah Thong and endogenous Neang Neak (Naga princess) who ruled the oceanic Naga world. They were the early ancestors of Cambodia, ruling over Kok Thlok island that later became Cambodia. Having women ruler was not uncommon in Cambodian tradition, and the story of Preah Thong and Neang Neak can still be seen in Khmer traditional wedding ceremony, in which male must follow female’s lead, and the groom needs to live at the bride’s house after marriage.

The myth re-creation was mesmerizing and stirred people’s imagination as Neang Neak flew high above the celestial oceanic scenery.

The core of the “Khmer Journey” performance was the show about Angkor era.

The story told the greatness of Angkor kings, and the refined beauty of Khmer culture and civilization at the peak of Khmer Empire.

From the extraordinary temples of Angkor Wat, Bayon, Ta Prohm, Koh Ker, to the intangible heritages such as the Apsara dance, Lkhon Khol (Khmer masked theatre), Lkhon Sbek Thom (Khmer grand shadow theatre) and Kun Lbokator martial arts.

These invaluable heritages are not only the sources of great pride for Khmer people but also the pride of the world and universal heritage for humanity.

The climax of the opening ceremony was the exceptionally creative cauldron lighting.

Sorn Seavmey, taekwondo gold medalist at 2014 Asian Games, carried the prestigious torch and flew high above the ground, and then the “Akki Chey” or “victorious flame” was absorbed by mythical Naga King on the digital background who forwarded the flame to light up the cauldron, followed by a spectacular fireworks show.

The great spectacle was a serious and diligent artistic work that blended Khmer cultural identity into the international standard performance with modern touch of music, lighting and choreography.

We shall not forget to appreciate the incredible performers, the back stage crews and all the volunteers who have been working tirelessly to make the opening of the 32^nd SEA Games a truly unforgettable experience for all participants, and a great historical moment for Cambodia, the region and the world.

 

64 Years of Waiting

At one scene, we could see 64 children of various ethnic groups carry a big Cambodian flag into the central stage.

64 children symbolized the 64 years that Cambodia had to wait in hosting the event since the first SEA Games in 1959.

The background music for this particular scene was the patriotic “Pongsavdar Khmer” or “Khmer great lineage” that was jointly sung by the 60,000 strong audiences at the Morodok Techo National Stadium.

The flag, the music and the whole-stadium singing gave participants goosebumps.

The long period of wait was due to the tragic history of war destruction that Cambodia went through. After the wars, there were times that Cambodia was offered to host SEA Games but Cambodian leaders declined as we wanted to focus the scarce resources on developing the post-conflict nation.

Now the wait is over.

Now that Cambodia has the capacity and resources to host, we hosted it all for free, for the first time in SEA Games’ history; from meals, accommodation and transport to media rights, and even the viewing tickets.

Many people questioned the benefits of making it all free; a high price tag for a country like Cambodia. In fact, Cambodia can make economic benefit from this major sport event.

But Cambodia still wants to win the hearts of all participants. Cambodia wants to let the world know better about Cambodia, “small country with a big heart”.

As much as we want the world to know about Cambodia, the whole event was also about letting Cambodians know better about Cambodia too.

We want to show the great achievements and development that can be made when we have unity and solidarity of all Khmer people, including Cambodian people overseas who never forget their blood linkage, root and nation.

The great event aims to instill the self-confidence of “Khmer tver ban” or “Khmer can do” spirit with every Cambodian people.

Indeed, winning many gold medals is the main purpose of the games, but through convening the 32^nd SEA Games itself, Cambodia has already won the biggest gold medal of all; that is the gold medal in its own history-making. This is something that cannot be valued in monetary terms.

The convening of SEA Games is not only about international recognition.

It is also about self-recognition and regaining our self-esteem as Khmer.

It is about the self-confidence as Khmer nation. Cambodia awakening.

“Shenzhen Dream”, the Cambodian Version? (Part 3)

 Opinion, Khmer Times, 28 April 2023 (Link)

“Will Cambodia achieve its Shenzhen dream?”

There is no silver bullet to sustainable development and industrialization.

In fact, there have been many attempts to emulate Shenzhen. For instance, Indonesian President Suharto visited Shenzhen in 1990 and wanted to re-create similar SEZ in Batam island to take advantage of its proximity with Singapore just like the case in which Shenzhen had prospered owing largely to Hong Kong. But the project did not take off well as anticipated.

Shenzhen was created when China was relatively less developed. With limited resources at its disposal, China could not afford to spread them everywhere across the country. China decided to focus the scarce resources to the development of Shenzhen SEZ, along with other three SEZs, namely Zhuhai, Shantou and Xiamen to create success stories that can stimulate other areas in China, and to spread, share and link the development results with surrounding areas. Even among the four SEZs, the successes have been uneven.

The 40 years of efforts are difficult to replicate. But replication is not totally impossible either.

What we can clearly say is that the Shenzhen model too had to face trials and errors, or like what the Chinese saying that goes, “cross the river by feeling the stones”.

Shenzhen development is “gradual and adaptative” experiment but not that without a proper planning. For example, in different versions of Shenzhen master plans, the government has changed the so-called “strategic emerging industries” in accordance with the gradual development of Shenzhen in the global value chain.

The Shenzhen government has played a strong role as supporter rather than regulators of private sector. It has invested in infrastructure, facilities, and initiated activities to support boosting of entrepreneurship. This kind of investment on facilities is not attractive to private sector as the latter is more profit-oriented but it is important for the country’s long-term industrialization.

Indeed, even if the motive is noble but this is not without risk for the government either. Public investment needs a lot of capital. For example, if Cambodia wishes to build virtual universities like in Shenzhen, how do we make sure that universities agree to set up their satellite campus in Sihanoukville? How do we make sure that Sihanoukville would have many companies to create strong demand for those graduates? What if the construction is completed, and there are no talents coming to Sihanoukville due to lack​ of attractive jobs?

“Gradual and adaptative” approach is probably the rule of thumb.

High cost adventure should be avoided.

For the government side, even if we could have a perfect master plan, implementation is totally a different issue to dwell on. Coordination across ministries and different layers of implementing agencies is a realistic challenge for every government in the world. Mobilizing national momentum towards specific direction requires robust budget commitment, clear terms of reference for implementing agencies in different layers, and most of all a powerful institution with supporting human resources to drive the implementation process.

Beside an active and supportive government, private sector also has their special role to play which is to take the lead in terms of business and technological innovation. The question is how much Cambodia can enlarge the “homegrown contents” when Preah Sihanouk Province will be linked much stronger with the global value chain. Do we have good local companies to support the SEZ eco-systems? Do we have human resources with enough skills as required by the companies? How much Cambodia can supply homegrown materials into the global value chain by utilizing Sihanoukville as exit point?

Lastly, people’s perception and mindset are important. Could Cambodia re-create the “gold rush” investment climate? Can our people fully adopt the “time is money” mentality and would be willing to work until late at night like young people in Shenzhen, sacrificing their many long public holidays?

The reverse engineering of Shenzhen may require a whole-of-government approach to develop Preah Sihanouk Province into becoming a real growth locomotive and strong economic pole to the maximum of its potentials. To that end, we should avoid having over-expectation, but we should not diminish our dreams too much that we can no longer have dreams either.

Those dreams need to be planned, and constantly revised and adapted according to new realities.

Maybe in the future Cambodian people can also go to the moon. Why not? This is a Cambodian dream.

សុបិនរបស់កម្ពុជាឆ្ពោះទៅរកទីក្រុងសិនជិន? (ភាគទី ៣)

លិខិតមិត្តអ្នកអាន, ខ្មែរថាមស៍, ២៧ មេសា ២០២៣ (តំណភ្ជាប់)

“តើសុបិន​របស់​កម្ពុជាឆ្ពោះទៅ​រកក្រុងសិនជិនអាចទទួលជោគជ័យ​ដែរឬទេ?”

ពិតជាគ្មានដាវទិព្វ ឬ​វេទមន្ត ដែលអាចសម្រេចគ្រប់រឿងរ៉ាវនោះឡើយ នៅក្នុងដំណើរការអភិវឌ្ឍ និងឧស្សាហូបនីយកម្ម។

ជាការពិត មានការប៉ុនប៉ងជាច្រើនដើម្បីយកតម្រាប់តាម​ទីក្រុងសិនជិន។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៊ី ស៊ូហារតូ​ បានទៅទស្សនាទីក្រុងសិនជិន​ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ ហើយគាត់​ចង់បង្កើតតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសស្រដៀងគ្នានេះនៅកោះ Batam ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីចំងាយភូមិសាស្ត្រជិតបង្កើយជាមួយប្រទេសសិង្ហបុរី ប្រៀបបីដូចជាករណី​ដែល​ទីក្រុងសិនជិន បាន​លូតលាស់ដោយសារទីក្រុង​ហុងកុង​។ ប៉ុន្តែ​គម្រោង​នេះ​មិន​បាន​ដំណើរការ​ល្អ​ដូច​ការ​រំពឹង​ទុក​នោះ​ទេ។

ទីក្រុងសិនជិន​ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលប្រទេសចិនមានការអភិវឌ្ឍតិចតួច។ ជាមួយនឹងធនធានមានកម្រិត ប្រទេសចិន​មិន​អាច​យកធនធានទៅ​ចែករាយប៉ាយ​​នៅ​គ្រប់តំបន់បានឡើយ។​ ប្រទេសចិនបានសម្រេចចិត្តប្រមូលផ្តុំ​ធនធានដែលកំពុងតែខ្វះខាត យក​ទៅផ្ចុងផ្តើម​ការអភិវឌ្ឍតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសសិនជិន​ រួមជាមួយនឹងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសចំនួនបីផ្សេងទៀតគឺ​ជូហៃ (Zhuhai), សានថូវ (Shantou) និង សែមិន (Xiamen) ដើម្បីបង្កើតជាគម្រូជោគជ័យ​ដល់តំបន់ផ្សេងទៀតផង និង​អាចចែករំលែក សាយភាយ​ និងតភ្ជាប់​ផលពីការរីកចម្រើននោះទៅតំបន់ជុំ​វិញផង​។ សូម្បីតែក្នុងចំណោមតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសទាំងបួនក៏ដោយ ក៏មាន​ជោគជ័យមិនស្មើគ្នាដែរ។

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង ៤០ ឆ្នាំគឺពិត​ជា​ពិបាកក្នុងការចម្លង និងយកតម្រាប់តាម​។ ប៉ុន្តែ ក៏​មិន​មែន​ថា មិន​អាចទៅរួចទាំងស្រុងនោះដែរ​។​

អ្វី​ដែល​យើង​អាច​និយាយ​បាន​ច្បាស់​លាស់នោះ​គឺ​ថា គម្រូ​ក្រុងសិនជិន​ ក៏​ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ “ការ​សាកល្បងបណ្តើរ ខុសបណ្តើរ” ដែរ ឬ​ដូចជា​​ពាក្យ​ចិន​ដែល​និយាយ​ថា "ឆ្លង​ស្ទឹងស្ទាបថ្ម”។

ការអភិវឌ្ឍទីក្រុងសិនជិន​ គឺជាការពិសោធន៍ ដែលមានលក្ខណៈ "ជាជំហានៗ​ និងសម្របខ្លួនតាមកាលៈទេសៈ" ប៉ុន្តែ មិនមែនដោយគ្មានផែនការត្រឹមត្រូវនោះទេ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងផែនការមេទីក្រុង​សិនជិន រដ្ឋាភិបាលតែងតែបានផ្លាស់ប្តូរ និងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព​នូវ​អ្វីដែលគេហៅថា "ឧស្សាហកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ​ដែលកំពុងលេច​ឡើងថ្មី​" ស្របតាមដំណាក់កាលនៃ​ការអភិវឌ្ឍជាជំហានៗនៃទីក្រុងសិនជិន​ នៅក្នុងខ្សែច្រវ៉ាក់​តម្លៃសកល។

រដ្ឋបាលក្រុងសិនជិន​ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់​ក្នុងនាមជាអ្នកជួយឧបត្ថម្ភ​​គាំទ្រ ជាជាងការដើរតួជា​និយតករនៃវិស័យឯកជន។ រដ្ឋាភិបាល​បានវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សម្ភារបរិក្ខារ និងសកម្មភាពផ្ចុងផ្តើមគាំទ្រដល់ការជំរុញសហគ្រិនភាព​។ ការវិនិយោគបែបនេះ​មិនមានភាពទាក់ទាញសម្រាប់វិស័យឯកជនទេ ដោយសារវិស័យឯកជន​គឺផ្តោតលើប្រាក់ចំណេញ ប៉ុន្តែ ការវិនិយោគសាធារណៈ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ឧស្សាហូបនីយកម្មរយៈពេលវែងរបស់ប្រទេស។

ពិត​ណាស់ថា ​បើ​ទោះ​ជា​គោលគំនិតមាន​ភាពឧត្តុង្គឧត្តមយ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែ វា​​ក៏​​មាន​ហានិភ័យ​សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​ដែរ។ ការវិនិយោគសាធារណៈត្រូវការដើមទុនច្រើន។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើប្រទេសកម្ពុជាមានបំណងចង់បង្កើតសាកលវិទ្យាល័យនិម្មិតដូចនៅទីក្រុងសិនជិន​ តើយើងធ្វើដូចម្តេចដើម្បីប្រាកដថាសាកលវិទ្យាល័យនានាយល់ព្រមបង្កើតសាលានិម្មិត​របស់ពួកគេនៅខេត្តព្រះសីហនុ? តើ​យើង​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ដើម្បី​ឱ្យ​ប្រាកដ​ថា ក្រុង​ព្រះសីហនុ​នឹង​មាន​ក្រុមហ៊ុន​ច្រើន​ ដែល​អាច​​បង្កើត​តម្រូវ​ការ​ខ្លាំង​សម្រាប់​និស្សិត​បញ្ចប់​ការ​សិក្សាពីសាកលវិទ្យាល័យនិម្មិត​នោះ? ចុះ​បើ​ការ​សាងសង់​រួចរាល់​ហើយ​បែរជា​មិនអាចទាក់ទាញសិស្សពូកែមកបាន ដោយសារ​ក្រុង​​ព្រះសីហនុពុំ​មាន​ការងារ​ល្អ និងមានកម្រៃច្រើននោះ តើយើងត្រូវធ្វើ​ដូចម្តេច?

វិធីសាស្រ្ត "ជាជំហានៗ និងសម្របខ្លួនតាមកាលៈទេសៈ" គឺប្រហែលជាគោលការណ៍មូលដ្ឋាន​។

ការផ្សងព្រេងដែលមានតម្លៃខ្ពស់​ហួសហេតុ​គួរតែត្រូវចៀស​វាង។

សម្រាប់​រាជ​រដ្ឋាភិបាល បើ​ទោះ​ជា​យើង​អាច​មាន​ផែនការ​មេ​ដ៏​ល្អ​ឥត​ខ្ចោះ​ក៏​ដោយ ប៉ុន្តែ​ ការ​អនុវត្ត​គឺ​ជា​បញ្ហា​មួយ​ដោយឡែកផ្សេងទៀត​។ ការសម្របសម្រួលឆ្លងកាត់​ក្រសួង និងរវាង​ស្រទាប់ផ្សេងៗនៃស្ថាប័ន​ អនុវត្ត គឺជាបញ្ហាប្រឈមជាក់ស្តែងសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលទាំងអស់​នៅ​ក្នុងពិភពលោក។ ការប្រមូលផ្តុំសម្ទុះ​ជាតិឆ្ពោះទៅរកទិសដៅជាក់លាក់ណាមួយ ទាមទារឱ្យមាន​ការប្តេជ្ញាផ្នែក​ថវិកាដ៏រឹងមាំ មានការកំណត់​ដែនសមត្ថកិច្ច​ និងការទទួលខុសត្រូវ​សម្រាប់​ស្ថាប័ន​អនុវត្តច្បាស់លាស់​ ហើយសំខាន់ផងដែរនោះ គឺ​ស្ថាប័នដ៏មានអំណាច​ឥទ្ធិពលដែលមានធនធានមនុស្សគ្រប់គ្រាន់​ ដើម្បីដឹកនាំ​ជំរុញដំណើរការអនុវត្ត។

ក្រៅពីរដ្ឋាភិបាលដែលសកម្ម និងគាំទ្រ វិស័យឯកជនក៏មានតួនាទីពិសេសរបស់ខ្លួនដែរ។ វិស័យឯកជន​ត្រូវដើរ​ឈានមុខគេ លើ​នវានុវត្តន៍ផ្នែក​ធុរកិច្ច និងបច្ចេកវិទ្យា។ សំណួរនៅត្រង់ថា តើប្រទេសកម្ពុជាអាចពង្រីក "ធាតុចូល​" របស់ខ្លួន​បាន​ដល់កម្រិតណា នៅពេលដែលខេត្តព្រះសីហនុ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់កាន់តែខ្លាំងជាមួយនឹងខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃពិភពលោក? តើយើងមានក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកល្អច្រើនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីគាំទ្រដល់​ប្រព័ន្ធទ្រទ្រង់​នៃតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសដែរឬទេ? តើយើងមានធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការរបស់ក្រុមហ៊ុនដែរឬទេ? តើ​កម្ពុជា​អាច​ផ្គត់​ផ្គង់​សម្ភារ​ផលិត​ក្នុង​ស្រុក​បាន​ប៉ុន្មាន​ក្នុង​ខ្សែ​ច្រវ៉ាក់​​តម្លៃ​សាកល ដោយ​ប្រើ​ប្រាស់​ខេត្ត​ព្រះសីហនុ​ជា​ច្រក​ចេញ?

ចុងក្រោយ ការយល់ឃើញ និងផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាជន​ក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ​។ តើ​កម្ពុជា​អាច​បង្កើត​បរិយាកាស​វិនិយោគ ដែល​ប្រជាជន​មាន​អារម្មណ៍ថាខ្លួន​ទើបរកឃើញរ៉ែមាសដែរឬទេ? តើប្រជាជនរបស់យើងអាចទទួលយកអនុវត្ត​ពេញលេញ នូវ​គោល​គំនិត "ពេលវេលាជាមាសប្រាក់​" ហើយសុខចិត្តធ្វើការរហូតដល់យប់ជ្រៅដូចយុវជននៅទីក្រុងសិនជិន ដោយលះបង់ថ្ងៃឈប់សម្រាកជាសាធារណៈដ៏វែងរបស់ពួកគេដែរឬទេ?

វិស្វកម្មបញ្ច្រាស (reverse engineering) ឬការកសាងឡើងវិញនូវ​គម្រូទីក្រុងសិនជិន​ អាចតម្រូវ​អោយ​មាន​ការពាក់ព័ន្ធចូលរួម​ពី​គ្រប់តួអង្គស្ថាប័នរាជ​រដ្ឋាភិបាល​ ដើម្បីអភិវឌ្ឍខេត្តព្រះសីហនុឱ្យក្លាយជាក្បាលម៉ាស៊ីន​ដឹកនាំ​កំណើនពិតប្រាកដ និងជាបង្គោលសេដ្ឋកិច្ចដ៏រឹងមាំ ដោយ​ប្រើប្រាស់​សក្តានុពល​របស់ខ្លួន​ដល់កម្រិតអតិបរមា​។ ក្នុងទិសដៅនេះ យើងគួរតែចៀស​វាងកុំ​អោយ​មាន​ការរំពឹងទុកហួសហេតុ ប៉ុន្តែ យើងក៏​មិនគួរកាត់​បន្ថយក្តីសុបិនរបស់យើងខ្លាំងពេក រហូតដល់​កម្រិត​ដែល​យើង​មើលឃើញតែការពិត ហើយ​បាត់​បង់​ក្តីសុបិនទាំងស្រុង​នោះដែរ​។

សុបិន​ទាំងនោះត្រូវមាន​ការ​រៀបចំផែនការត្រឹមត្រូវ​ ហើយកែប្រែ និងសម្របខ្លួនតាមតថភាព និងបច្ចុប្បន្នភាព​ថ្មីៗជានិច្ច។

ទៅថ្ងៃអនាគត​ ប្រហែលជាប្រជាជនខ្មែរ​ក៏អាចឡើង​ទៅឋានព្រះច័ន្ទបានដែរ។ នេះគឺជាសុបិនមួយរបស់​កម្ពុជា។​